UHZ1: Uzak Galaksi ve Kara Delik

23

G├╝n├╝n Astronomi G├Ârseli 10 Kas─▒m 2023

G├Ârsel: X-─▒┼č─▒n:┬áNASA/CXC/SAO/├ükos Bogd├ín;┬áK─▒z─▒l├Âtesi:┬áNASA/ESA/CSA/STScI; G├Âr├╝nt├╝ i┼čleme:┬áNASA/CXC/SAO/L. Frattare & K. Arcand

Karanl─▒k maddenin h├ókim oldu─ču devasa galaksi k├╝mesi Abell 2744, baz─▒lar─▒ taraf─▒ndan Pandora’n─▒n K├╝mesi olarak bilinir. Heykelt─▒ra┼č tak─▒my─▒ld─▒z─▒na do─čru 3,5 milyar ─▒┼č─▒k y─▒l─▒ uzakl─▒kta yer al─▒r. Astronomlar, galaksi k├╝mesinin muazzam k├╝tlesini uzay-zaman─▒ b├╝kmek ve hemen arkas─▒ndaki daha da uzak nesneleri b├╝y├╝tmek i├žin k├╝tle ├žekimsel bir mercek olarak kullanarak, Z=10.1 gibi dikkate de─čer bir k─▒rm─▒z─▒ya kayma de─čerli─činde UHZ1 adl─▒ bir arka plan galaksisi buldular. Bu da UHZ1’i Abell 2744’├╝n ├žok ├Âtesine, 13,2 milyar ─▒┼č─▒k y─▒l─▒ uzakl─▒─ča, evrenimiz ┼ču anki ya┼č─▒n─▒n yakla┼č─▒k y├╝zde 3’├╝ndeyken g├Âr├╝len bir konuma yerle┼čtiriyor. UHZ1, uzay tabanl─▒ Chandra X-─▒┼č─▒n─▒ G├Âzlemevi’nden gelen X-─▒┼č─▒nlar─▒n─▒ (mor tonlar) ve James Webb Uzay Teleskobu‘ndan gelen k─▒z─▒l├Âtesi ─▒┼č─▒─č─▒ birle┼čtiren bu birle┼čik g├Âr├╝nt├╝n├╝n i├žinde ek olarak g├Âsterilmi┼č. Chandra verilerinde tespit edilen UHZ1’den gelen X-─▒┼č─▒n─▒ emisyonu, ultra y├╝ksek k─▒rm─▒z─▒ya kayma galaksisinin merkezinde b├╝y├╝yen bir s├╝per k├╝tleli kara deli─čin i┼čaretidir. Bu da UHZ1’in b├╝y├╝yen kara deli─čini X-─▒┼č─▒nlar─▒nda ┼čimdiye kadar tespit edilen en uzak kara delik yap─▒yor ki bu da evrendeki ilk s├╝per k├╝tleli kara deliklerin nas─▒l ve ne zaman olu┼čtu─čuna dair ipu├žlar─▒ veren bir sonu├ž.

G├Ârsel: X-─▒┼č─▒n:┬áNASA/CXC/SAO/├ükos Bogd├ín;┬áK─▒z─▒l├Âtesi:┬áNASA/ESA/CSA/STScI; G├Âr├╝nt├╝ i┼čleme:┬áNASA/CXC/SAO/L. Frattare & K. Arcand

Yazarlar & Edit├Ârler: Robert Nemiroff (MTU) & Jerry Bonnell (UMCP) NASA yetkilisi: Phillip Newman ├ľzel haklara tabidir. NASA Web Gizlilik Politikas─▒ ve ├ľnemli Bildirimler Bir ASD at NASA / GSFC & NASA Bilim Etkinli─či
& Michigan Tech. U. hizmetidir.