A├ž─▒k bir gece… Karanl─▒k g├Âky├╝z├╝nde parlayan milyarlarca y─▒ld─▒z… Muhtemelen atalar─▒m─▒z─▒n da hep merak etti─či soru; G├Ârd├╝─č├╝m├╝z her bir y─▒ld─▒z─▒n da t─▒pk─▒ bizim y─▒ld─▒z─▒m─▒z G├╝ne┼čÔÇÖinki gibi gezegenleri var m─▒? E─čer varsa bunlarda hayat var m─▒?

 | Uzaydan Haberler
G├Ârsel: NASA

Di─čer y─▒ld─▒zlar─▒n etraf─▒nda dolanan bu gezegenlere ÔÇť├ÂtegezegenlerÔÇŁ denir. J├╝piterÔÇÖden daha b├╝y├╝k veya k├╝├ž├╝k, D├╝nya ya da MarsÔÇÖa benzeyen b├╝y├╝k kayal─▒k gezegenler gibi ├že┼čitli boyutlarda bulunabilirler. Metal kaynatmak i├žin yeterince s─▒cak veya derin dondurucuda saklamak i├žin yeterince so─čuk olabilirler. Y─▒ld─▒zlar─▒n─▒n etraf─▒nda ├žok s─▒k─▒ bir y├Âr├╝ngede dolan─▒yor olabilirler mesela bir y─▒l sadece bir g├╝n s├╝r├╝yor olabilir. Belkide birden fazla y─▒ld─▒z─▒ olabilir. Baz─▒ ├Âtegezegenler ise kal─▒c─▒ karanl─▒kta g├Âkada boyunca dola┼čan g├╝ne┼čssiz benekler olabilir. Kim bilir, say─▒s─▒z ihtimaller olabilir.

Ya┼čad─▒─č─▒m─▒z g├Âkada Samanyolu, karanl─▒k ve a├ž─▒k bir gecede, g├Âky├╝z├╝ne bakt─▒─č─▒n─▒zda y─▒ld─▒zlardan olu┼čmu┼č muazzam bir yolu and─▒ran y─▒ld─▒z ge├židi. Belki i├žerisinde G├╝ne┼č de dahil yakla┼č─▒k 400 milyar y─▒ld─▒z i├žeriyor. Diyelim ki bu y─▒ld─▒zlardan her biri bir gezegen de─čil de bizimkisi gibi bir sistem ise, say─▒lar ger├žekten de astronomiktir. ÔÇťHadi can─▒m muazzam!ÔÇŁ dedi─činizi duyar gibiyim. Ama zaten olmas─▒ muhtemel ├Âtegezegen say─▒s─▒nda trilyonlara do─čru ilerliyoruz. ─░┼čte bu merak ile masa ba┼č─▒nda, teleskop ve rasathanelerde ├žal─▒┼čan bir├žok astronom ve bilim insan─▒ bulabildikleri kadar gezegen ke┼čfetmeye ├žal─▒┼čt─▒lar ve ba┼čar─▒l─▒ oldular hatta olmaktalar. Bizim neslimiz art─▒k bunu kesin olarak bilen bir nesildir. Ama as─▒l merak edilen soru ┼ču ÔÇťD├╝nya gibi ya┼čam bar─▒nd─▒ran ba┼čka bir gezegen bulabilir miyiz?ÔÇŁ
Gelin ├Âtegezegenler i├žin bu g├╝ne kadar yapt─▒─č─▒m─▒z ├žal─▒┼čmalara bir ku┼č bak─▒┼č─▒ yapal─▒m e─čer, haz─▒rsan─▒z…

 | Uzaydan Haberler
Bu ill├╝strasyon TRAPPIST-1 sisteminde yeni ke┼čfedilen gezegenlerden birinin, TRAPPIST-1fÔÇÖnin muhtemel y├╝zeyini g├Âsteriyor. Spitzer Uzay TeleskobuÔÇÖnu ve yer temelli teleskoplar─▒ kullanan astronomlar sistemde yedi adet D├╝nya boyutlu gezegen oldu─čunu ke┼čfettiler. (NASA/JPL-Caltech)

Yap─▒lan ├Âtegezegen ├žal─▒┼čmalar─▒ i├žerisinde ilk olma ├Âzelli─čini 1992 y─▒l─▒ndaki ke┼čif ta┼č─▒maktad─▒r; Virgo tak─▒my─▒ld─▒z─▒ hizas─▒nda bulunan PSR B1 257+12 isimli pulsar etraf─▒nda dolanan kayal─▒k bir gezegen. ├ľlm├╝┼č bir y─▒ld─▒z─▒n etraf─▒nda s├╝rekli radyasyon ile bombalanan bir gezegen, muhtemel arad─▒─č─▒m─▒z ya┼čam─▒ bar─▒nd─▒rmas─▒ m├╝mk├╝n m├╝? Bizim anlad─▒─č─▒m─▒z veya D├╝nya benzeri ya┼čam aray─▒┼č─▒m─▒z─▒ desteklemedi─či su g├Ât├╝rmez bir ger├žektir. Bilim insanlar─▒ bundan 1 y─▒l sonra PSR B1620-26 bÔÇÖnin y├Âr├╝ngesinde doland─▒─č─▒ pulsar─▒n asl─▒nda bir beyaz c├╝ce ile ├žift bile┼čenli bir sistem olu┼čturdu─čunu ke┼čfettiler. D├╝nyaÔÇÖ dan 1.170 ─▒┼č─▒k y─▒l─▒ uzakl─▒kta, J├╝piterÔÇÖ in 2,5 kat─▒ b├╝y├╝kl├╝─č├╝ndeki bu kayal─▒k gezegen asl─▒nda y─▒ld─▒z k├╝mesinde de bulunan ilk gezegendir.

Bu ke┼čiflerin i├žerisinde en heyecan verici ise, 1995 y─▒l─▒nda ke┼čfedilen 51 Pegasi b adl─▒ ├Âtegezegen olmu┼čtur. ├ç├╝nk├╝ bu gezegen bir anakol y─▒ld─▒z─▒ etraf─▒nda bulunan ilk gezegendir. Anakol y─▒ld─▒z─▒n─▒, G├╝ne┼čimizin b├╝y├╝kl├╝─č├╝ndeki, parlakl─▒─č─▒ndaki ve s─▒cakl─▒─č─▒ndaki y─▒ld─▒zlar─▒n olu┼čturdu─ču grup olarak basit bir ┼čekilde tan─▒mlayabiliriz. 51 Pegasi b J├╝piterÔÇÖin yar─▒ boyutunda, 50 ─▒┼č─▒k y─▒l─▒ uzakl─▒kta ÔÇťs─▒cak J├╝piterÔÇŁ olarak kay─▒tlara ge├žmi┼čtir. Bu ke┼čifle birlikte art─▒k herkes G├╝ne┼č gibi y─▒ld─▒zlar─▒n etraf─▒nda da ba┼čka gezegenlerin oldu─ču fikrine iyiden iyiye al─▒┼čm─▒┼čt─▒, ama bulunan gezegenlerin hi├žbirisi D├╝nya benzeri olma ├Âzelli─čini ta┼č─▒m─▒yordu.

 | Uzaydan Haberler
Jupiter’in yar─▒s─▒ b├╝y├╝kl├╝─č├╝ndeki bu gezegen y─▒ld─▒z─▒ etraf─▒nda yakla┼č─▒k d├Ârt g├╝nde dolanmaktad─▒r. 51 Peg bize yepyeni bir ke┼čif alan─▒ sa─člam─▒┼čt─▒r. G├Ârsel: NASA/JPL-Caltech

2001 y─▒l─▒nda gelen bir ke┼čif ile bilim d├╝nyas─▒ ├žalkaland─▒. ├ç├╝nk├╝ ke┼čfedilen HD 28185 b, ÔÇťya┼čanabilir b├ÂlgeÔÇŁ i├žerisinde bulunmaktayd─▒. ÔÇťYa┼čanabilir b├ÂlgeÔÇŁ ile kastedilen ve bilim insanlar─▒n─▒ bu kadar heyecanland─▒ran ┼čeyse; J├╝piterÔÇÖden yakla┼č─▒k 6 kat daha b├╝y├╝k olmas─▒na ra─čmen y─▒ld─▒z─▒na olan uzakl─▒─č─▒ neredeyse D├╝nyaÔÇÖn─▒n G├╝ne┼čÔÇÖe olan uzakl─▒─č─▒ ile ayn─▒ olmas─▒yd─▒. Bu gezegende belki de hayat olabilirdi.

22 ┼×ubat 2017ÔÇÖde NASA genel merkezinde uluslararas─▒ bir ara┼čt─▒rma ekibi ┼čok edici hatta nefesimizi tutmam─▒za sebep olan bir a├ž─▒klama yapt─▒. Yak─▒nlardaki k├╝├ž├╝k bir y─▒ld─▒z─▒n etraf─▒nda 7 gezegenli bir sistemden bahsettiler. TRAPPIST-1, D├╝nyaÔÇÖya yakla┼č─▒k 40 ─▒┼č─▒k y─▒l─▒ uzakl─▒kta bulunan sistemin ├╝├ž ├╝yesi kesin olarak ya┼čanabilir b├Âlgede bulunmaktad─▒r. Bu gezegenlerin g├Âzlemleri sadece yer tabanl─▒ teleskoplar ile de─čil uzay teleskoplar─▒yla da yap─▒ld─▒. Bu sayede gezegenlerin k├╝tlelerini, ├žaplar─▒n─▒ biliyoruz. Ayr─▒ca y─▒ld─▒zlar─▒ taraf─▒ndan yay─▒lan enerjinin ne kadar─▒n─▒n bu gezegenlerin y├╝zeyine ├žarpt─▒─č─▒n─▒ biliyoruz. B├Âylece bilim insanlar─▒n─▒n gezegenlerin s─▒cakl─▒klar─▒n─▒ tahmin etmelerine izin veriyor. ┼×u an bu 7 gezegenin g├Âky├╝z├╝n├╝n rengini, atmosferini, buzullar─▒n─▒n veya okyanuslar─▒n─▒n olup olmad─▒─č─▒n─▒ bilmiyor olsak da kendi sistemimizden ba┼čka en ├žok bilgi sahibi oldu─čumuz sistem haline geldi─či kesin. Belkide i├žlerinden birisi ya┼čam bile bar─▒nd─▒r─▒yor olabilir.

 | Uzaydan Haberler
Sanat├ž─▒ ├žizimi ile D├╝nya benzeri ├Âtegezegen GJ 1132b.
G├Ârsel: MPIA

Geli┼čen teknoloji ile ├Âtegezegenlere yenileri eklenece─či kesin. Bu yaz─▒n─▒n haz─▒rland─▒─č─▒ an itibariyle bilinen 3819 tane ke┼čfedilmi┼č ├Âtegezegen var, g├╝ncel say─▒lara Exoplanet sayfas─▒ndan ula┼čabilirsiniz. ├ľtegezegenler i├žin k├Ât├╝ haber ┼ču; hen├╝z onlara ula┼čmam─▒z─▒n veya ayak basmam─▒z─▒n bir yolu yok. Ama iyi haber ise; onlara bakabilir, s─▒cakl─▒klar─▒n─▒ hissedebilir hatta atmosferlerini tadabiliriz. Tabi ki say─▒sal olarak. Belkide bir g├╝n uzak y─▒ld─▒zlar─▒n etraf─▒ndaki d├╝nyalardan yakalanan ─▒┼č─▒─č─▒n piksellerine saklanm─▒┼č ya┼čamlar─▒ tespit edebiliriz.

G├Âky├╝z├╝ndeki binlerce ─▒┼č─▒k benekleri ve etraflar─▒ndaki say─▒s─▒z gezegenler. Ke┼čfedilecek onlarca ┼čeyi d├╝┼č├╝n├╝nce ad─▒mlar─▒m─▒z bir bebe─čin emeklemesi gibi g├Âr├╝nebilir ama unutmamal─▒y─▒z ki o bebek b├╝y├╝yor ve macera yeni ba┼čl─▒yor.

Avatar photo
Koskoca evrende, k├╝├ž├╝k soluk mavi bir gezegen ├╝zerinde ya┼čayan, bir astronom. Astronomi ve Uzay Bilimleri mezunu, doktora ├Â─črencisi. Bildiklerimiz bize hep bilmediklerimizin ve ├Â─črenmemiz gerekenlerin habercisi oluyor. O halde s├Âylesenize neden dural─▒m ki?