Bilim Kurgu Bilimi: Arrival

1723

Bilim kurgu, bilimle kurgusal anlat─▒m─▒ birle┼čtiren harika bir sanat dal─▒. Her ne kadar bilim kurgu ├Âyk├╝lerinde anlat─▒lanlar─▒n s─▒n─▒r─▒ olamayaca─č─▒ d├╝┼č├╝n├╝lse de, bu anlat─▒lar─▒n temel fizik yasalar─▒na veya mant─▒─ča ayk─▒r─▒ gelmemesi gerekir. Bir bilim kurgu yap─▒t─▒n─▒ ba┼čar─▒l─▒ k─▒lan da, anlat─▒lan kurgunun ├Âzg├╝nl├╝─č├╝n├╝n yan─▒ s─▒ra, i┼čte bu bilimselli─čidir. ÔÇťBilim kurgu BilimiÔÇŁ yaz─▒ serisinde Bilim kurgu sinemas─▒nda ├Âyk├╝lerin ne kadar ÔÇťBilimselÔÇŁ oldu─čuna bakaca─č─▒z hep birlikte. Bu yaz─▒da, son zamanlar─▒n en dikkat ├žekici ve ba┼čar─▒l─▒ bilim kurgu filmlerinden biri olarak kar┼č─▒m─▒za ├ž─▒kan Arrival’─▒ mercek alt─▒na al─▒yoruz.┬áD─░KKAT: Spoiler Alert (─░├žerik hakk─▒nda de┼čifre edici bilgi uyar─▒s─▒)

Y├Ânetmen koltu─čunda┬áDenis Villeneuve’nin┬á(Sicario, Prisoners) oldu─ču Arrival, son zamanlarda Bilim Kurgu alan─▒nda daha s─▒k kar┼č─▒m─▒za ├ž─▒kan ve ki┼čisel ├Âyk├╝lerin daha ├Ân planda oldu─ču bir anlat─▒m tarz─▒n─▒ benimsemi┼č yap─▒tlar─▒n en ba┼čar─▒l─▒ ├Ârneklerinden biri. Ted Chiang’─▒n “Story of Your Life” adl─▒ ├Âyk├╝s├╝nden uyarlanan filmde, uzayl─▒lar─▒n son teknoloji ├╝r├╝n├╝ g├Âsteri┼čli silahlar─▒yla insanl─▒─č─▒ dize getirmesinden ├žok, dil bilimci Dr. Louise Banks’in (Amy Adams) Uzayl─▒lar─▒n D├╝nya’ya geli┼či ile birlikte de─či┼čen hayat ├Âyk├╝s├╝ne ┼čahit oluyoruz. Louise’in hayat─▒yla birlikte, insanl─▒─č─▒n da kaderi sonsuza kadar de─či┼čiyor.

Amy Adams as Louise Banks in ARRIVAL by Paramount Pictures
Amy Adams ARRIVAL filminde Louise Banks rol├╝nde (Paramount Pictures)

─░lk Temas

Filmin ba┼člang─▒c─▒nda, uzayl─▒lar─▒n ─░nsanlarla olan ilk temas sahnesi, maalesef “Independence Day” ile ba┼člayan “havada as─▒l─▒ duran uzay gemileri” kli┼česinin kurban─▒ olmaktan kurtulamam─▒┼č. Asl─▒nda, sahip olduklar─▒ teknoloji d├╝zeyi d├╝┼č├╝n├╝ld├╝─č├╝nde Uzayl─▒lar’─▒n D├╝nya’ya gerekti─činden ├žok daha b├╝y├╝k ve g├Âsteri┼čli gemilerle gelmelerinin hi├žbir bilimsel mant─▒─č─▒ yok. Hen├╝z bir filmde konu edilmemi┼č┬áolsa da, uzayl─▒lar─▒n D├╝nya’ya g├Ânderecekleri ilk arac─▒n olduk├ža minyat├╝rize (bir atom boyutunda da olabilir) robotik ara├žlar olmas─▒ daha olas─▒. Bu kli┼čenin haricinde, geminin tasar─▒m─▒, ve yapay yer ├žekiminin yaratt─▒─č─▒ etki olduk├ža ger├žek├ži verilmi┼č. Dikey duran elipsin, yery├╝z├╝ne en yak─▒n y├╝zeyinde a├ž─▒lan bir kap─▒dan uzay gemisine giri┼č yapan ekip, bir platform yard─▒m─▒yla geminin i├žinde do─čru y├╝kseltiliyorlar. Daha sonra ├Ânce yer ├žekimi azal─▒yor, ve daha sonra da dikey y├╝zeyde y├╝r├╝melerini imkan veren yeni bir yer ├žekimi alan─▒na ufak bir s─▒├žray─▒┼čla ge├ži┼č yap─▒yorlar. Yer ├žekimi kuvvetini y├Ânlendirmeyi ba┼čarabiliyor olsayd─▒k, ortaya ├ž─▒kan etki┬áb├╝y├╝k ihtimalle ger├žekte de bu ┼čekilde olurdu.


Burada, Star Wars ve Uzay Yolu gibi ├Âyk├╝lerde g├Ârd├╝─č├╝m├╝z, “Evrendeki T├╝m D├╝nya Benzeri ya┼čam formlar─▒ birbirlerinin gezegenlerinde rahat├ža nefes alabilirler” kli┼česinin a┼č─▒lm─▒┼č olmas─▒, Arrival’daki uzayl─▒lar─▒┬ábiraz daha ger├žek├ži k─▒l─▒yor.


D├╝nyal─▒ ekip uzay gemisinin i├žine girdikten sonra, Uzayl─▒lar’la temas kurulan bir hole┬áula┼č─▒yorlar. Daha sonra Dr. Banks’in cesaret g├Âsterip koruyucu giysisini ├ž─▒karmas─▒yla, Bu odada asl─▒nda D├╝nya benzeri bir atmosfer olu┼čturulmu┼č oldu─čunu anl─▒yoruz. Uzayl─▒lar ise, ┼čeffaf bir y├╝zeyin arkas─▒nda bulunan sisli ve buzlu bir ortamdan insanlar ile ileti┼čim kurmaktalar. Filmde Uzayl─▒lar─▒n ya┼čam ortam─▒n─▒n kimyasal kompozisyonu hakk─▒nda detay verilmese de D├╝nya’n─▒nkinden ├žok farkl─▒ oldu─čunu anl─▒yoruz.┬áBurada, Star Wars ve Uzay Yolu gibi ├Âyk├╝lerde g├Ârd├╝─č├╝m├╝z, “Evrendeki T├╝m D├╝nya Benzeri ya┼čam formlar─▒ birbirlerinin gezegenlerinde rahat├ža nefes alabilirler” kli┼česinin a┼č─▒lm─▒┼č olmas─▒, Arrival’daki uzayl─▒lar─▒┬ábiraz daha ger├žek├ži k─▒l─▒yor. (D├╝nya ve insan─▒n uzayl─▒ gezegenlerin sureti olarak yarat─▒lm─▒┼č oldu─ču senaryolar─▒n─▒ hari├ž tutuyorum.)

arrival-1024x682Uzayl─▒larla “Close Encounters With the Third Kind” veya “ET” tarz─▒ kurulan diyalog, ba┼čta
olduk├ža naif g├Âr├╝nse de, uzayl─▒lar─▒n D├╝nyal─▒lar’a yard─▒m etmek i├žin burada bulundu─ču d├╝┼č├╝n├╝ld├╝─č├╝ne o kadar da mant─▒ks─▒z de─čil. Neyse ki┬áDr. Banks ve ekibi bu defa┬áuzayl─▒lara orgdan B min├Âr bir ses dizisi dinlettirmiyor, fakat ET’nin parma─č─▒ ile yap─▒lan dramatik temas kli┼česi, Dr. Banks’in de kafadan bacakl─▒ uzayl─▒n─▒n “eline” g├Âzleri dolarak dokundu─čunda tekrarlan─▒yor. D├╝nyal─▒ ekip ba┼čta el-kol hareketleriyle, daha sonra beyaz tahtaya b├╝y├╝k harflerle yazd─▒klar─▒n─▒ Uzayl─▒lar’a g├Âstererek ileti┼čim kurmaya ├žal─▒┼č─▒yorlar. ├çinli’lerin ise tahmin edece─činiz gibi kendi yaz─▒lar─▒n─▒ ├Â─čretmek yerine mahjong ta┼člar─▒yla ileti┼čim kurmaya ├žal─▒┼čt─▒klar─▒n─▒ ├Â─čreniyoruz. Fakat daha sonra, hiyeroglif dilinin ├ž├Âz├╝lmesinin y├╝zy─▒llar ald─▒─č─▒ d├╝┼č├╝n├╝l├╝rse, uzayl─▒ dili ba┼č d├Ând├╝r├╝c├╝ bir h─▒zda az-├žok de┼čifre edilmi┼č oluyor. D├╝nyal─▒larla temas kurmak isteyen ve onlara yard─▒m etmek isteyen uzayl─▒lar─▒n m├╝kemmel bir ─░ngilizce┬áaksan─▒yla insanlara geli┼č ama├žlar─▒n─▒ tane tane anlatmalar─▒ beklememiz daha mant─▒kl─▒ gibi g├Âr├╝n├╝yor. Filmde, uzayl─▒lar─▒n D├╝nya dillerini zaten bilip bilmedi─čini tam olarak a├ž─▒klanmam─▒┼č olsa da, Uzayl─▒lar’─▒n, insanlar─▒n kendileriyle kendi y├Ântemleriyle ileti┼čim kurmalar─▒na izin vermesi de ger├žek├ži. B├Âylece sonunda insanlar─▒n zihinlerini a├žm─▒┼č oldular.

Evrensel Dil

Arrival’daki en dahiyane fikir ise uzayl─▒lar─▒n daha sonra “Evrensel” oldu─čunu anlad─▒─č─▒m─▒z dilleri… Filmde, bu dilin uzayl─▒lar─▒n kendi kulland─▒klar─▒ bir dil mi, yoksa insanlar─▒n gelecekte “hen├╝z ke┼čfetmemi┼č olduklar─▒” bir dil mi oldu─ču a├ž─▒klanm─▒yor. Dr. Banks’in de tespit etti─či gibi, bu dilin uzayl─▒lar─▒n ├ž─▒kard─▒klar─▒ seslerle hi├žbir ba─č─▒ yok, yani sadece d├╝┼č├╝nceleri ve kavramlar─▒ temsil ediyor. Sahiplik eklerinin, olumlu-olumsuz tak─▒lar─▒n ve zamansal ayr─▒mlar─▒n olmad─▒─č─▒ bu dil, ebru sanat─▒nda suyun ├╝zerinde olu┼čan fig├╝rler gibi, sisin i├žine da─č─▒lm─▒┼č partik├╝llerin halkalar halinde ┼čekillendirilmesi ile olu┼čturulan ve her biri bir c├╝mleyi temsil eden dairesel ┼čekiller┬áile yaz─▒l─▒yor. Olduk├ža ilgi ├žekici ve ┼č─▒k bir tasar─▒ma sahip bu dilin en ├Ânemli ├Âzelli─či de indirgemecilikten tamamen ar─▒nm─▒┼č olmas─▒. ├ľrne─čin, milyarlarca┬áatomdan olu┼čan ve karanl─▒k madde ve enerjinin i├žinde y├╝z├╝yor olan bir elma, “bir”e indirgenmiyor. ├ça─čda┼č felsefecilerin bile hen├╝z form├╝lize etmeyi ba┼čaramad─▒─č─▒ b├Âyle bir dilin bu ├Âzelli─činin, filmde “silah” ve “ara├ž” kelimelerinin ayn─▒ karakter ile temsil ediyor olmas─▒ ├Ârne─či ile a├ž─▒klanmas─▒ da dahice…

─░nsanlar─▒ evrensel anlay─▒┼ča ve s─▒n─▒rlar─▒ olmayan bir alg─▒ seviyesine ta┼č─▒mak isteyen uzayl─▒lar─▒n D├╝nya’n─▒n farkl─▒ 12 ├╝lkesi ile ayr─▒ ayr─▒ irtibata ge├žerek ayr─▒ k├╝lt├╝r ve dildeki insanlar─▒ birbirini anlamaya ve i┼čbirli─či yapmaya te┼čvik etmesi de Arrival’daki uzayl─▒lar─▒n davran─▒┼člar─▒n─▒ daha ger├žek├ži k─▒l─▒yor. Arrival’daki uzayl─▒lar─▒m─▒z, di─čer filmlerde s─▒kl─▒kla g├Ârd├╝─č├╝m├╝z gibi, yaln─▒zca Amerikan ba┼čkan─▒ ile konu┼čup Piramitler ve Taj Mahal’e ise sadece dekoratif ama├žl─▒ uzay gemisi g├Ândermemi┼čler.

“B├╝y├╝k baba” paradoksu…

Filmin doruk noktas─▒nda, Louise asl─▒nda gelece─či g├Ârebildi─čini ve ├Â─črenmeye ├žal─▒┼čt─▒─č─▒ uzayl─▒ dilini asl─▒nda ├žoktan bildi─čini fark eder. Ayr─▒ca, uzayl─▒lar─▒n mesaj─▒n─▒n bir ├╝lke taraf─▒ndan sava┼č ilan─▒, bir ├╝lke taraf─▒ndan m├╝ttefiklik teklifi bir ba┼čka ├╝lke taraf─▒ndan da insanlar─▒ birbirine d├╝┼č├╝rme plan─▒ olarak alg─▒nlanmas─▒ ┼čeklinde ortaya ├ž─▒kan K├╝resel yanl─▒┼č anla┼č─▒lmay─▒ da, gelecekte ald─▒─č─▒ bilgilerle ├ž├Âzebilece─čini anlar. Filmde, Dr. Banks uzayl─▒lar i├žin zaman─▒n bizdekinin aksine “lineer” i┼člemedi─čini s├Âyl├╝yor olsa da, genel olarak filmde bu zaman meselesinin kayna─č─▒ tam olarak a├ž─▒klanm─▒yor. Dr. Banks’in gelece─či g├Ârme yetene─či, kendili─činden ortaya ├ž─▒km─▒┼č olabilece─či gibi, uzayl─▒lar─▒n bu yetene─či s─▒rf ona vermek i├žin gelmi┼č olmalar─▒ da m├╝mk├╝n. Her durumda, maalesef Arrival da zaman yolculu─čunu konu alan t├╝m ├Âyk├╝lerin i├žine d├╝┼čt├╝─č├╝ “ge├žmi┼če yolculuk yap─▒p b├╝y├╝k babay─▒ ├Âld├╝rme” paradoksu tuza─č─▒ndan kurtulamam─▒┼č gibi g├Âr├╝n├╝yor. Zaman yolculu─čunun teknolojik olarak m├╝mk├╝n oldu─ču hayal edilse bile bunun herhangi bir teknik destek olmadan bir “X-Men” e d├Ân├╝┼čen Dr. Banks’in sadece kendi beyin g├╝c├╝yle bunu yap─▒yor olmas─▒ Arrival’─▒n en mant─▒k d─▒┼č─▒ olan noktalar─▒ndan…

“Neden Buradalar?”

D├╝nyal─▒lar’la sava┼č noktas─▒na gelen uzayl─▒lar, Louise’i ├Âzel temsilci olarak Uzay Gemilerine ├ža─č─▒rd─▒klar─▒nda -uzay gemisinin etraf─▒ u├žu┼ča yasak b├Âlge ilan edilmi┼čken, Louise’in anahtar─▒n─▒ masan─▒n ├╝zerinden kapt─▒─č─▒ bir pikapla rahat├ža geminin yak─▒n─▒na gidebilmesi anlams─▒z olsa da- Louise’e D├╝nya’ya geli┼č nedenlerinin insanlara yard─▒m etmek oldu─čunu a├ž─▒klarlar. Uzayl─▒lar─▒n, “Bug├╝n ben sana yar─▒n sen bana” mant─▒─č─▒yla ├Âl├╝m├╝ bile g├Âze alarak D├╝nya’ya gelmeleri ├žok ak─▒lc─▒ olmasa da, son y─▒llarda filmlerde uranyum, alt─▒n, deniz suyu, a─ča├žlar, beyinlerimiz ve hatta sadece a┼čk i├žin D├╝nya’ya gelen uzayl─▒lar g├Ârd├╝─č├╝m├╝z d├╝┼č├╝n├╝ld├╝─č├╝nde, Arrival’daki nedenin ├žok daha mant─▒kl─▒┬áoldu─ču bir ger├žek.

Ve son…

Neyse ki, Arrival’da Uzayl─▒lar D├╝nya’y─▒ terk ederken, etraftaki y─▒ld─▒zlar uzay─▒p birer ├žizgi haline gelirken, ileri do─čru at─▒lan uzay gemisinin penceresinden el sallamad─▒lar. Muhtemelen, atom alt─▒ fizi─či ve karanl─▒k maddeyi tamamiyle kontrol edebilmelerini sa─člayan bir teknoloji sayesinde uzay gemileri, kelimenin tam anlam─▒yla “ortadan yok olarak” D├╝nya’y─▒ terk ediyor. Kuantum ├Âzellikleri kullan─▒larak, uzay gemisi, kendi gezegenlerinde bir anda ortaya ├ž─▒km─▒┼č olabilir, veya bilinen hi├žbir madde ile etkile┼čime ge├žmeyen karanl─▒k madde kullan─▒larak gemileri tamamen g├Âr├╝nmez hale gelerek ─▒┼č─▒k h─▒z─▒ veya ondan daha y├╝ksek h─▒zlarla gezegenine geri d├Ânm├╝┼č olabilir. Genelinde oldu─ču gibi Arrival’─▒n sonu da olduk├ža yarat─▒c─▒.