Teleskop Alma Rehberi

7411
D├╝nya'n─▒n en zengin insan─▒ dahi olsan─▒z, bir teleskobun sizi g├Ât├╝rebilece─či mesafeleri asla a┼čamass─▒n─▒z
D├╝nya’n─▒n en zengin insan─▒ dahi olsan─▒z, bir teleskobun sizi g├Ât├╝rebilece─či mesafeleri asla a┼čamass─▒n─▒z

G├Âky├╝z├╝ g├Âzlemlerinde kullanmak ad─▒na, hepimizin ihtiyac─▒ olan en uygun teleskobu bulmak, baz─▒ temel bilgileri edinmekten ge├žmektedir. Sizlere teleskop al─▒rken ihtiyac─▒n─▒z olan kriterleri nas─▒l belirleyece─činizi “Teleskop Alma Rehberi” alt─▒nda anlatmak istedim. ├ľncelikle teleskop ├že┼čitlerine ┼č├Âyle k─▒saca bir bakmakta fayda var.

Ka├ž ├çe┼čit Teleskop Vard─▒r?

Teleskoplar─▒ en temel anlamda optik bak─▒mdan 3 gruba ay─▒rmaktay─▒z:

1-Mercekli Teleskoplar: ┬áObjektif yap─▒s─▒ mercekten olu┼čan teleskop tipidir. Teleskobun ├Ân b├Âl├╝m├╝ndeki a├ž─▒kl─▒─č─▒ bir mercek sisteminden olu┼čur. I┼č─▒─č─▒n mercekten ge├žerek k─▒r─▒lmas─▒ndan sonra g├Âz merce─činde odaklanarak g├Âr├╝nt├╝n├╝n elde edilmesi sa─član─▒r. En basit teleskoplar─▒n yap─▒m─▒nda ├Âncelikli tercih edilen y├Ântemdir. Fakat teleskop ├žap─▒ b├╝y├╝d├╝k├že mercek yap─▒s─▒n─▒n uygun ┼čartlara getirilmesi uzman bir m├╝hendislik ve ├žaba gerektirir. ┬áBu bak─▒mdan teleskop b├╝y├╝d├╝k├že maliyeti de katlanarak b├╝y├╝r.

mercekli-2
Tripod ├╝zerine yerle┼čtirilmi┼č, takip mekanizmas─▒ bulunmayan k├╝├ž├╝k ├žapl─▒ mercekli bir teleskop

2-Aynal─▒ Teleskoplar: ┬áNewton Tipi olarak da bilinen bu teleskoplar─▒n ├žal─▒┼čma prensipleri ad─▒ndan da anla┼č─▒laca─č─▒ ├╝zere ayna sistemleri ├╝zerine kuruludur. I┼č─▒─č─▒n teleskop a├ž─▒kl─▒─č─▒ndan ge├žtikten sonra teleskobun i├žerisindeki farkl─▒ ayna sistemleri arac─▒l─▒─č─▒yla g├Âz merce─čine ula┼čt─▒r─▒larak odaklanmas─▒ sonucu g├Âr├╝nt├╝ elde edilir. G├Âky├╝z├╝ g├Âzlemine yeni ba┼člayanlar─▒n en ├žok tercih etti─či teleskop tipidir. Ta┼č─▒nabilirli─činin kolay olu┼ču, basit ayna sistemlerinden olu┼čtu─ču i├žin di─čer teleskoplara oranla daha ucuz olu┼ču bu iste─či artt─▒rmaktad─▒r. Ayr─▒ca Cassegrain Tipi Aynal─▒ Teleskop ve Coude Tipi Aynal─▒ Teleskop olmak ├╝zere 2 ├že┼čit daha aynal─▒ teleskop mevcuttur. NewtonÔÇÖun temel aynal─▒ teleskobunun odak t├╝rlerinin geli┼čtirilmi┼č hali olan bu tipler daha profesyonel yap─▒da teleskoplard─▒r.

G├Âz merce─či a├ž─▒ hareketi yapabilen ve istenilen cismi hedefleyebilen d├╝rb├╝n├╝ bulunan aynal─▒ teleskop
G├Âz merce─či a├ž─▒ hareketi yapabilen, istenilen cismi hedefleyebilen d├╝rb├╝n├╝ bulunan aynal─▒ bir teleskop
Ayna ve mercek sistemlerinin bir arada kullan─▒ld─▒─č─▒ takip mekanizmal─▒ donan─▒ml─▒ bir teleskop
Ayna ve mercek sistemlerinin bir arada kullan─▒ld─▒─č─▒, takip mekanizmal─▒ donan─▒ml─▒ bir teleskop

 

 

 

 

 

 

 

 

3-Mercekli ÔÇô Aynal─▒ (Katadioptrik) Teleskoplar: Mercek sistemleri ile ayna sistemlerinin bir arada kullan─▒ld─▒─č─▒ teleskoplard─▒r. Schmidt-Cassegrain ve Maksutov-Cassegrain tipi bu teleskoplara iyi birer ├Ârnektir. Katadioptrik teleskoplar yayg─▒n olarak bilimsel g├Âzlem projelerinde kullan─▒lmaktad─▒r.

Teleskop al─▒rken dikkat edece─čimiz etkenleri ┼ču ┼čekilde s─▒ralayal─▒m;

1-Kullan─▒m amac─▒: Gezegenler, Ay ve yery├╝z├╝ g├Âzlemleri yap─▒labilece─či gibi, galaksi ve y─▒ld─▒z k├╝meleri gibi uzak g├Âk cisimleri g├Âzlemi de yap─▒labilir. Ayr─▒ca dedekt├Âr kullan─▒larak bilimsel g├Âzlem projesi gibi profesyonel ├žal─▒┼čmalar da y├╝r├╝t├╝lmektedir.

2-G├Âzlem ko┼čullar─▒: Bulundu─čumuz b├Âlgenin ─▒┼č─▒k kirlili─činden ne kadar uzakta oldu─ču, iklim ve hava ko┼čullar─▒, b├Âlgenin s─▒cakl─▒k, nem ve bas─▒n├ž de─čerlerinin uygunlu─ču gibi birka├ž fakt├Âr ├Âne ├ž─▒kmaktad─▒r.

3-Ta┼č─▒nabilirli─či: Teleskobun ebatlar─▒ kullan─▒c─▒ kolayl─▒─č─▒ a├ž─▒s─▒ndan ├Ânemli bir noktad─▒r.

4-Teleskop ├žap─▒: ┼×├╝phesiz en ├Ânemli kriter teleskop ├žap─▒d─▒r. Bir teleskobun ├žap─▒ ne kadar b├╝y├╝kse o kadar fazla ─▒┼č─▒k toplar; bu da elde edilmek istenen g├Âr├╝nt├╝n├╝n o denli netle┼čmesini sa─člayacakt─▒r. ├çok uzak g├Âk cisimlerinin g├Âr├╝nt├╝lerinin elde edilmesi ancak b├╝y├╝k ├žaptaki teleskoplarla sa─članabilir.

5-Odak uzakl─▒─č─▒: I┼č─▒─č─▒n teleskop i├žerisinde a├ž─▒kl─▒k ile g├Âz merce─či aras─▒nda kat etti─či yol olarak tan─▒mlayabiliriz. Odak uzakl─▒─č─▒ b├╝y├╝tme oran─▒na do─črudan etki yapar. Ayr─▒ca odak uzakl─▒─č─▒n─▒n artmas─▒ g├Âky├╝z├╝nde g├Âr├╝len alan─▒n daralmas─▒na sebep olur. Ancak alan─▒n daralmas─▒ bak─▒lan b├Âlgedeki ayr─▒nt─▒n─▒n artmas─▒n─▒ sa─člar. Genelde yak─▒n g├Âk cisimleri g├Âzlemleri i├žin odak uzunlu─ču b├╝y├╝k, mercek ├žap─▒ k├╝├ž├╝k teleskoplar kullan─▒l─▒r.

6-B├╝y├╝tme oran─▒: B├╝y├╝tme oran─▒ teleskobun yap─▒s─▒na, kalitesine, g├╝c├╝ne, ├žap─▒na, odak uzakl─▒─č─▒na ve g├Âz merce─činin boyutuna g├Âre farkl─▒l─▒k g├Âsterir. San─▒lan─▒n aksine b├╝y├╝tme oran─▒ ne kadar g├╝├žl├╝ ise teleskop o kadar iyi de─čildir. B├╝y├╝tme oran─▒ artt─▒k├ža g├Âr├╝nt├╝ netli─či ve ─▒┼č─▒─č─▒ azal─▒r. Ayr─▒ca g├Âk cisimlerinin maksimum b├╝y├╝tme ile dahi ├žok da farkl─▒ g├Âzlemlenemeyece─či bir ger├žektir. Temel olarak teleskobun ├žap─▒n─▒n g├Âz merce─činin ├žap─▒na oran─▒ olarak hesaplan─▒r.

7-Ay─▒rma g├╝c├╝: Teleskobun noktasal iki ─▒┼č─▒k kayna─č─▒n─▒ birbirinden ne kadar iyi ay─▒rabildi─činin ├Âl├ž├╝s├╝d├╝r. Radyan cinsinden hesaplanan bu de─čer teleskop ├žap─▒na ve ─▒┼č─▒─č─▒n yap─▒s─▒na ba─čl─▒d─▒r. Bu de─čer ne kadar k├╝├ž├╝k olursa o kadar iyidir. Bilimsel ├žal─▒┼čmalarda kullan─▒lan profesyonel teleskoplar i├žin son derece ├Ânemli bir fakt├Ârd├╝r.

8-Odak oran─▒: Odak uzakl─▒─č─▒ndan farkl─▒ olarak odak oran─▒; odak uzakl─▒─č─▒n─▒n mercek ├žap─▒na b├Âl├╝nmesiyle elde edilen orand─▒r. Teleskoplar─▒n ├╝zerlerinde yazan f/5, f/10 gibi de─čerler bu tan─▒m─▒ ifade eder. Bir ├Ârnek verecek olursak;

Teleskop ├žap─▒=R=150 mm

Odak uzakl─▒─č─▒=F=750 mm

olan bir teleskobun odak oran─▒n─▒ ┼ču ┼čekilde hesaplamaktay─▒z;

odak oran─▒=F/R=750/150=5

yani; f/5.

Farkl─▒ boyutlarda ve yap─▒larda g├Âz merceklerinin kullan─▒m─▒ ile, g├Âr├╝nt├╝n├╝n b├╝y├╝kl├╝─č├╝ ve kalitesi de─či┼čtirilebilir
Farkl─▒ boyutlarda ve yap─▒larda g├Âz merceklerinin kullan─▒m─▒ ile, g├Âr├╝nt├╝n├╝n b├╝y├╝kl├╝─č├╝ ve kalitesi de─či┼čtirilebilir

9-G├Âz merce─či ├žap─▒ ve yap─▒s─▒: Genelde g├Âz mercekleri teleskoplar─▒n─▒n yap─▒lar─▒na uygun olarak benzer kalite ve ├Âl├ž├╝lerde dizayn edilirler. Bunun d─▒┼č─▒nda farkl─▒ g├Âz mercekleri kullanmak kullan─▒c─▒n─▒n tercihine g├Âre de farkl─▒l─▒k g├Âsterir. Teleskobun de─či┼čtirilebilir bir par├žas─▒ olan g├Âz merce─činin kalitesini belirlemek b├╝t├ženize kalm─▒┼čken, mercek ├žap─▒n─▒n k├╝├ž├╝lmesi g├Âr├╝nt├╝n├╝n b├╝y├╝me oran─▒n─▒ artt─▒r─▒r. Birka├ž t├╝rden bahsetmek gerekirse Kellner ve RKE tipi g├Âzmercekleri fiyatlar─▒n─▒n ├žok y├╝ksek olmamas─▒na kar┼č─▒n g├Âr├╝nt├╝ kaliteleri hi├ž fena de─čildir. Yayg─▒n olarak kullan─▒lan Plossl ve Barlow mercek t├╝rlerini de hat─▒rlatmakta fayda var.

Bunlara Ek Olarak;

Teleskoplar─▒n montaj─▒ da en az teleskoplar─▒n kalitesi ve yap─▒lar─▒ kadar ├Ânemli bir durumdur. Alaca─č─▒m─▒z teleskop ayak yap─▒s─▒n─▒n yere sa─člam olarak basmas─▒, titre┼čime ya da r├╝zgar gibi etkenlerden dolay─▒ devrilmelere kar┼č─▒ dayan─▒kl─▒ olmas─▒ ├žok ├Ânemlidir. Bunun d─▒┼č─▒nda k─▒saca de─činmek gerekirse teleskoplar─▒ montaj t├╝rlerine g├Âre 2 ana tipe ay─▒r─▒yoruz:

a-Altazimuth (Ufuksal) montaj: Bu montaj t├╝r├╝nde bildi─čimiz tripod g├Ârevini yapmaktad─▒r. Yani yatay eksende sa─ča ve sola, d├╝┼čey eksende yukar─▒ ve a┼ča─č─▒ hareket etmektedir. Altazimuth montaj rahatl─▒kla her y├Âne d├Ânebildi─či i├žin daha ├žok yery├╝z├╝ g├Âzlemleri i├žin uygundur.

b-Ekvatoryal montaj: G├Âky├╝z├╝ koordinatlar─▒na g├Âre hareket edebilen montaj t├╝r├╝d├╝r. Yaln─▒zca bir eksende yapaca─č─▒m─▒z hareket ile g├Âky├╝z├╝ndeki cismin rahatl─▒kla takibi sa─članabilmektedir. Saat koordinat sistemine g├Âre hareket ediyor olmas─▒, D├╝nyaÔÇÖn─▒n g├╝nl├╝k hareketi sonucu kendi ekseni etraf─▒ndaki d├Ân├╝┼č├╝n├╝ g├Âzlemlerimize aktarabilmemizi sa─člar.

Resimde sol tarafta alt azimuth montaj t├╝r├╝ teleskop, sa─č tarafta ekvatoryal montaj t├╝r├╝ teleskop t├╝r├╝ne ├Ârnek verilmi┼čtir
Resimde sol tarafta alt azimuth montaj tipi teleskop, sa─č tarafta ekvatoryal montaj tipi teleskop t├╝r├╝ne ├Ârnek verilmi┼čtir

Teleskop ├çe┼čitlerinin Avantajlar─▒ ve Dezavantajlar─▒

Mercekli Teleskoplar─▒n Avantajlar─▒

  • Dizayn─▒ basit oldu─ču i├žin kullan─▒m─▒ kolay ve g├╝venlidir
  • ├çok az bak─▒m gerektirirler
  • Objektif a├ž─▒kl─▒─č─▒ b├╝y├╝k olanlar ay, gezegen ve ├žift y─▒ld─▒z g├Âzlemi yapmak i├žin idealdirler
  • ─░kinci bir aynalar─▒ olmad─▒─č─▒ i├žin g├Âr├╝nt├╝ kalitesi olduk├ža iyidir
  • Uzaktaki yery├╝z├╝ cisimlerini g├Âzlemlemek i├žin kullan─▒labilirler
  • Optik t├╝pe sahip olduklar─▒ i├žin hava ak─▒mlar─▒ (t├╝rb├╝lans) ├žok azd─▒r ve bundan pek etkilenmezler
  • Renk sap─▒n├žlar─▒n─▒n giderilmesi akromatik mercekli olanlarda iyi, apokromatik veya fluorit olanlarda ise ├žok daha iyidir
  • Mercek sistemleri gece boyunca olu┼čan s─▒cakl─▒k de─či┼čmelerinden daha az etkilenirler

Mercekli Teleskoplar─▒n Dezavantajlar─▒

  • T├╝m teleskop t├╝rleri aras─▒nda (objektif a├ž─▒kl─▒─č─▒ artt─▒k├ža) en pahal─▒ olan t├╝rd├╝r
  • Mercek ├žap─▒ b├╝y├╝d├╝k├že di─čer teleskoplara g├Âre ├žok daha a─č─▒rla┼čabildi─činden ta┼č─▒mas─▒ daha zordur
  • Uzaktaki k├╝├ž├╝k ve s├Ân├╝k g├Âk cisimlerinin (uzak galaksiler gibi) g├Âzlemlenmesine ├žok uygun de─čildirler
  • Uzun odak uzunluklar─▒na sahip olduklar─▒ndan astrofoto─čraf├ž─▒l─▒─ča uygun de─čillerdir
  • Renk sap─▒nc─▒ndan etkilenirler

Aynalı Teleskopların Avantajları

  • Di─čer teleskop t├╝rlerine g├Âre fiyatlar─▒ daha ucuzdur
  • Ta┼č─▒nabilirlikleri kolayd─▒r
  • Renk sap─▒nc─▒ yoktur
  • Ay ve gezegen g├Âzlemleri i├žin uygundurlar
  • Optik sap─▒n├žlar─▒ az oldu─ču i├žin olduk├ža parlak bir g├Âr├╝nt├╝ verirler
  • Astrofoto─čraf├ž─▒l─▒k i├žin uygundurlar
  • S├Ân├╝k derin uzay cisimlerini (galaksiler, bulutsular, y─▒ld─▒z k├╝meleri gibi) g├Âzlemlemek i├žin idealdirler

Aynal─▒ Teleskoplar─▒n Dezavantajlar─▒

  • Di─čer teleskop t├╝rlerine g├Âre daha hassas olduklar─▒ i├žin daha fazla bak─▒m gerektirirler
  • Nesneleri ters olarak g├Âsterdiklerinden yery├╝z├╝ g├Âzlemleri i├žin uygun de─čillerdir
  • A├ž─▒k optik t├╝p dizayn─▒na sahip olduklar─▒ i├žin hava ak─▒m─▒ gibi d─▒┼č etkenlerden daha ├žok etkilenirler
  • ─░kincil aynalar─▒ oldu─ču i├žin mercekli teleskoplardan daha fazla ─▒┼č─▒k kayb─▒na neden olurlar
  • G├Âr├╝nt├╝ kenarlar─▒nda bulan─▒kla┼čma g├Âr├╝l├╝r

Mercekli-Aynal─▒ (Katadioptrik) Mercekli Teleskoplar─▒n Avantajlar─▒

  • T├╝m teleskop t├╝rleri aras─▒nda en iyi olanlar─▒d─▒r
  • Di─čer teleskop t├╝rlerinin dezavantajlar─▒n─▒ ortadan kald─▒r─▒rken avantajlar─▒n─▒ birle┼čtirir
  • Derin uzay g├Âzlemi ve astrofoto─čraf├ž─▒l─▒─ča uygundurlar
  • Ay, gezegen ve ├žift y─▒ld─▒z g├Âzlemleri i├žin uygundurlar
  • Geni┼č a├ž─▒l─▒ keskin g├Âr├╝nt├╝ler sunarlar
  • Yery├╝z├╝ g├Âzlemi ve foto─čraf├ž─▒l─▒─č─▒ i├žin de uygundurlar
  • Kapal─▒ t├╝p dizaynlar─▒ sayesinde hava ak─▒mlar─▒na ve di─čer d─▒┼č etkenlere kapal─▒d─▒rlar
  • Kompakt ve ta┼č─▒nabilirler
  • Odaklama yetene─či en fazla olan t├╝rd├╝r
  • Kullan─▒mlar─▒ kolayd─▒r

Mercekli-Aynal─▒ (Katadioptrik) Mercekli Teleskoplar─▒n Dezavantajlar─▒

  • Ayn─▒ a├ž─▒kl─▒─ča sahip aynal─▒ teleskoplara g├Âre daha pahal─▒d─▒rlar
  • ─░kinci aynalar─▒ nedeniyle, mercekli teleskoplara g├Âre daha fazla ─▒┼č─▒k kayb─▒na neden olurlar

Son olarak;┬áteleskoplar─▒n hareket mekanizmalar─▒ndan ve g├Âky├╝z├╝nde cisim bulmaktan bahsedelim. En basit y├Ântem bir tripod ├╝zerine sabitlenmi┼č, y├Ân├╝ ve kontrol├╝ elle sa─članan sistemlerdir. G├Âky├╝z├╝nde bak─▒lmak istenilen cisim, teleskop d├╝rb├╝n├╝yle hedeflendikten sonra g├Âz merce─činden bak─▒larak g├Âzlem ger├žekle┼čtirilir. D├╝nya’n─▒n kendi ekseni etraf─▒ndaki d├Ânme hareketinden dolay─▒, cismin takibi de yine elle kontrolle sa─član─▒r. Bunun yan─▒ s─▒ra; hareket etmesi bir kumanda ile sa─članabilen, D├╝nya’n─▒n d├Ânme hareketi ile e┼č zamanl─▒ hareket edebilen teleskoplar da mevcuttur. G├Âzlemi ger├žekle┼čtirilecek cismin, koordinatlar─▒n─▒n teleskoba girilmesiyle hareket eden ya da belli ba┼čl─▒ cisimleri otomatik olarak teleskop haf─▒zas─▒nda bulunduran daha ileri d├╝zeyde teleskoplar da mevcuttur. Y─▒ld─▒zlar ve y─▒ld─▒z sistemlerinin ne kadar b├╝y├╝k teleskoplarla bak─▒l─▒rsa bak─▒ls─▒n yine bir nokta kaynak olarak g├Âr├╝lebildiklerini, ancak bize ├žok yak─▒nda bulunan Ay ve baz─▒ gezegenlerin net g├Âr├╝nt├╝lerini g├Ârebilece─čimizi bilmemiz gerekir.


UNUTULMAMALIDIR K─░; EN ─░Y─░ TELESKOP, AMACINA EN ─░Y─░ H─░ZMET EDEN TELESKOPTUR.


 

astromed.com.tr , rasathane.ankara.edu.tr

 

 

VIAAUKR
KaynakAstronomi Ders Notlar─▒
Avatar photo
Ankara ├ťniversitesi Astronomi ve Uzay Bilimleri mezunu olarak fizik matematik,astrofizik dallar─▒nda alm─▒┼č oldu─čum e─čitimle birlikte; evrenin,uzay─▒n ve do─čan─▒n i┼čleyi┼čine olan merak─▒m ve hevesim ─▒┼č─▒─č─▒nda sizlerle bilgi payla┼č─▒m─▒nda bulunmak harika bir duygu. Neden ve sonu├ž aras─▒ndaki sonsuz varyasyonlar─▒ anlamak ad─▒na ├ž─▒kt─▒─č─▒m─▒z bu ser├╝vende, bilginin s─▒n─▒rlar─▒n─▒ zorlamak, deneyim ve g├Âzlemlerle yolumuz ayd─▒nlatmak ve bunu olabildi─čince fazla insanla payla┼čabilmek birincil gayemiz. Umar─▒m bu yolda ├žok uzun bir birlikteli─či payla┼č─▒r ve hep birlikte d├╝zg├╝n, do─čru, sayg─▒n bir ┼čekilde bilime hizmet edebiliriz.