Evren’deki Hayat Partisine Erken mi Geldik?

995

Paradoks

Fermi Paradoksu esasen Evren’in ┼čimdiki ya┼č─▒ ve i├žerdi─či y─▒ld─▒z say─▒s─▒na bak─▒ld─▒─č─▒nda bizden ba┼čka da zeki ya┼čam formunun izine rastlamam─▒z gerekti─činden bahseder. Bu tart─▒┼čma Evren’in ya┼č─▒ (13.8 milyar y─▒l) ile G├╝ne┼č Sistemi’mizin ya┼č─▒ (4.5 milyar y─▒l) aras─▒ndaki muazzam bo┼člu─ča dayanmaktad─▒r.┬áTabi ki i├žerisinde bizim olmad─▒─č─▒m─▒z bu 9.5 milyar y─▒ll─▒k s├╝re i├žerisinde hayat di─čer y─▒ld─▒z sistemlerinde evrilmek i├žin kendisine yeterince zaman bulabilir. Yani┬áEvren’deki hayat partisine erken mi geldik?


“Hayat ne zaman ortaya ├ž─▒kt─▒?” diye soracak olursan─▒z, basit bir ┼čekilde “┼čimdi” diye yan─▒tlayabilirsiniz.


Bununla birlikte Harvard-Smithsonian Astrofizik Ara┼čt─▒rma Merkezi (Harvard-Smithsonian Center for Astrophysics – CfA) ara┼čt─▒rmac─▒lar─▒n─▒n ger├žekle┼čtirdi─či yeni bir teorik ├žal─▒┼čma farkl─▒ bir Fermi Paradoksu ├Ânermekte. Yak─▒nda Journal of Cosmology and Astrophysics ├╝zerinde de yay─▒nlanacak olan┬á├žal─▒┼čmaya g├Âre, bildi─čimiz ya┼čam “zeka partisi” i├žin biraz premat├╝re olabilir, en az─▒ndan kozmolojik bak─▒┼č a├ž─▒s─▒ndan b├Âyle.

Kozmik ├ľl├žekte Hesaplamalar

“Kozmik Zaman─▒n Bir Fonksiyonu Olarak Ya┼čam ─░├žin G├Âreli Olas─▒l─▒k” (Relative Likelihood for Life as a Function of Cosmic Time) ba┼čl─▒kl─▒ ├žal─▒┼čmaya g├Âre ara┼čt─▒rma ekibi, B├╝y├╝k Patlama’dan sonra olu┼čan ilk y─▒ld─▒zlardan (30 milyon y─▒l sonras─▒) uzak gelece─če kadarki s├╝rede Evren’imiz i├žerisinde Yer benzeri gezegenlerin olu┼čabilme ihtimalini hesaplad─▒. Ve bildi─čimiz anlamda ya┼čam─▒n, “y─▒ld─▒z─▒n k├╝tlesi” ile belirlendi─čini buldular.

VLT lazer sistemi. G├Ârsel: ESO/G. H├╝depohl
VLT lazer sistemi. G├Ârsel: ESO/G. H├╝depohl

Harvard-Smithsonian Astrofizik Merkezi’nden Avi Loeb, CfA’n─▒n bas─▒n a├ž─▒klamas─▒n─▒ ┼č├Âyle a├ž─▒kl─▒yor:

“‘Hayat ne zaman ortaya ├ž─▒kt─▒?’ diye soracak olursan─▒z, basit bir ┼čekilde ‘┼čimdi’ diye yan─▒tlayabilirsiniz. Fakat hayat─▒n uzak gelecekte ortaya ├ž─▒kmas─▒ gerekti─čini hesapl─▒yoruz. O zaman neden d├╝┼č├╝k k├╝tleli bir y─▒ld─▒z etraf─▒nda ya┼čamad─▒─č─▒m─▒z─▒ sorabilirsiniz. Bir ihtimal premat├╝re oldu─čumuz i├žin. Bir di─čer ihtimal ise d├╝┼č├╝k k├╝tleli y─▒ld─▒z etraf─▒n─▒n hayat─▒n ortaya ├ž─▒kabilmesi i├žin elveri┼čli olmamas─▒.”


Bu, neden ┼čimdiye kadar bizden ba┼čka ak─▒ll─▒ ya┼čam izine rastlayamad─▒─č─▒m─▒z─▒n da cevab─▒ olabilir, belki daha ortaya ├ž─▒kmas─▒ i├žin yeterli zaman ge├žmemi┼čtir.


Esasen daha b├╝y├╝k k├╝tleli y─▒ld─▒zlar, ├Ârne─čin G├╝ne┼č’ten iki ya da ├╝├ž kat fazla k├╝tleye sahip olanlar, daha k─▒sa bir ├Âmre┬ásahip, yani etraflar─▒ndaki gezegende canl─▒l─▒k ortaya ├ž─▒kamadan ├Âl├╝yorlar. Daha k├╝├ž├╝k k├╝tleli y─▒ld─▒zlar, ki 0.1 G├╝ne┼č k├╝tlesine sahip olanlar, ├žok daha uzun bir ├Âmre sahipler, ├Âyle ki baz─▒ astrofizik modellerle alt─▒ ile on iki trilyon y─▒ll─▒k ├Âm├╝rlerinin olabilece─čini hesaplanmakta.

Ne Kadar Zaman Ge├žerse ─░htimal O Kadar Art─▒yor

Bir ba┼čka deyi┼čle, Evren’deki ya┼čam olas─▒l─▒─č─▒, ge├žen zamanla art─▒yor. ├çal─▒┼čmaya g├Âre, Loeb ve arkada┼člar─▒ g├╝n├╝m├╝zde anakolda bulunan k─▒rm─▒z─▒ c├╝ce y─▒ld─▒zlar─▒n bir on trilyon y─▒l daha ya┼čayabilecekleri sonucuna ula┼čm─▒┼člar. Bu zaman zarf─▒nda o y─▒ld─▒zlardan kimisinin gezegeninde hayat─▒n geli┼čmesi ihtimali ┼ču andakinden 1000 kat fazla.

Bu nedenle, anlad─▒─č─▒m─▒z anlamda ya┼čam i├žin, karbon temelli ve Yery├╝z├╝’nde bir milyar y─▒lda evrilmi┼č organizmalar olarak, kozmik zaman ├Âl├že─činde ge├ž de─čil erken ortaya ├ž─▒km─▒┼čt─▒r denebilir. Bu neden ┼čimdiye kadar bizden ba┼čka ak─▒ll─▒ ya┼čam izine rastlayamad─▒─č─▒m─▒z─▒n da cevab─▒ olabilir, belki daha ortaya ├ž─▒kmas─▒ i├žin yeterli zaman ge├žmemi┼čtir. Y─▒ld─▒zlar─▒n─▒n evrimi s─▒ras─▒nda yok edildiklerini iddia eden ├žal─▒┼čmalara g├Âre bu daha iyi bir ihtimal.

James Webb Uzay Teleskobu. G├Ârsel: NASA
James Webb Uzay Teleskobu. G├Ârsel: NASA

Ancak Dr. Loeb’in a├ž─▒klamas─▒na g├Âre ekip mevcut hipoteze alternatif, k├╝├ž├╝k k├╝tleli y─▒ld─▒z etraf─▒ndaki gezegenlerin y├╝zle┼čece─či tehlikeler i├žin de hesaplamalar┬áyap─▒yor. Mesela k├╝├ž├╝k k├╝tleli y─▒ld─▒zlar─▒ evrimlerinin ba┼člar─▒nda g├╝├žl├╝ UV r├╝zgarlar─▒ salarlar ki, bu da etraflar─▒ndaki gezegenlerin atmosferlerini s─▒y─▒r─▒p atar.

Yani Yer’deki premat├╝re hayat─▒n yan─▒nda di─čer gezegenlerdeki hayatlar olu┼čma a┼čamas─▒ndayken silinip yok olmu┼č da olabilir. Sonu├ž olarak bunu kesin olarak bilebilmemizin yegane yolu Yer benzeri ├Âtegezegen aray─▒┼č─▒n─▒ s├╝rd├╝rmek ve tayf ├žekerler ile atmosferlerinin biyolojik yap─▒s─▒n─▒ incelemek olacak.

Bu ba─člamda ├ľtegezegen Ge├ži┼či Ke┼čif Uydusu (Transiting Exoplanet Survey Satellite – TESS) ve James Webb Uzay Teleskobu gibi g├Ârevler, onlar─▒ bulmak i├žin bi├žilmi┼č kaftan.