1 | Uzaydan Haberler
Farkl─▒ iki boyutun solucan deli─či ile birle┼čtirilen iki a─č─▒z noktas─▒ ve deli─čin bo─čaz g├Âr├╝nt├╝s├╝

Ad─▒ndan da anla┼č─▒laca─č─▒ ├╝zere bahsedece─čimiz konu biraz derin. Varl─▒─č─▒n─▒ hen├╝z kan─▒tlayamad─▒─č─▒m─▒z bir tak─▒m kavramlardan ve maddelerden bahsedece─čiz. Bunu yaparken de; belli temel fizik kurallar─▒n─▒n de─či┼čmez ilkelerine ayk─▒r─▒ matematiksel teorilere ba┼čvuraca─č─▒z. Elbette hayal g├╝c├╝m├╝z en b├╝y├╝k destek├žimiz olacak. Takdir edersiniz ki; bug├╝n geldi─čimiz noktada belki de en b├╝y├╝k pay, bu yetimize ait.

NED─░R SOLUCAN DEL─░─×─░?

4 | Uzaydan Haberler
Solucan Deli─činden ge├žerken u├žsuz bucaks─▒z bir t├╝nel boyunca seyahat edersiniz.

Solucan deli─či Teorisi ilk kez Albert Einstein ve Nathan Rosen taraf─▒ndan 1935 y─▒l─▒nda ├Âne s├╝r├╝ld├╝. Ba┼čka bir deyi┼čle Einstein-Rosen k├Âpr├╝s├╝ olarak da kar┼č─▒m─▒za ├ž─▒kan bu kavram─▒; uzay-zaman dokusundaki ├žok ├žok k├╝├ž├╝k bo┼čluklar olarak tan─▒mlamaktay─▒z. Teoriye g├Âre solucan deli─činin d─▒┼ča a├ž─▒lan iki ucundan biri, ─▒┼č─▒─č─▒n bile ka├žamad─▒─č─▒ bir kara deli─čin a─čz─▒, di─čeri ise bu kara deli─čin ├ž─▒k─▒┼č noktas─▒ olan ak deliktir. Bu iki ucun aras─▒nda bir bo─čazdan olu┼čan bu bo┼čluk solucan deli─či olarak tan─▒mlanmakta.┬áEinstein matematiksel olarak varl─▒klar─▒n─▒ desteklese de, fiziksel anlamda herhangi bir varl─▒─č─▒na hen├╝z rastlayamad─▒k.

9 | Uzaydan Haberler
Solucan deli─čine girdi─činizde arkan─▒zda b─▒rakt─▒─č─▒n─▒z t├╝m nesnelerin ve uzay─▒n e─čilip b├╝k├╝ld├╝─č├╝n├╝ g├Âr├╝rs├╝n├╝z.

UZAY VE ZAMAN

Einstein daha ├Ânce kimsenin ele almad─▒─č─▒ zaman kavram─▒na ├žok fazla odaklanm─▒┼čt─▒. ├ľyle ki; uzaydaki h─▒z─▒m─▒zla yapt─▒─č─▒m─▒z her hareket, konuma etki etmesinin yan─▒nda, zaman─▒ da ayn─▒ ┼čekilde etkilemekteydi. Ve bildi─čimiz en y├╝ksek h─▒z olan ─▒┼č─▒k h─▒z─▒na yakla┼čt─▒k├ža, zamandaki de─či┼čim daha belirgin olarak kar┼č─▒m─▒za ├ž─▒kmakta. Einstein’─▒n bu ke┼čfi, uzay ve zaman─▒n birbirinden ayr─▒lmaz bir ├Âr├╝nt├╝ oldu─čunu bulmas─▒na sebep oldu. Einstein’in G├Ârelilik Kuram─▒’na g├Âre; uzay b├╝k├╝lebilen bir ┼čey ise, buna s─▒k─▒ s─▒k─▒ya dola┼č─▒k olan zaman da b├╝k├╝lebilmektedir. Yani; uzayda 3 boyutta yapt─▒─č─▒n─▒z her eylem, 4. boyut olan zaman boyutuna da etki etmektedir.


Arad─▒─č─▒m─▒z D├╝nyay─▒ bulabilmemiz i├žin KUANTUM┬áEVREN─░NE, yani atom alt─▒ maddelerin diyar─▒na seyahat etmemiz gerekiyor.


Zaman─▒n da esnek bir yap─▒s─▒ oldu─čunu, bazen ├žok h─▒zl─▒ akt─▒─č─▒n─▒ bazense ├žok ├žok yava┼člad─▒─č─▒n─▒ bilmemiz gerekiyor. Elbette g├╝nl├╝k hayat─▒m─▒z ┬ábu durumu alg─▒lamam─▒z─▒ fazlas─▒yla┬áimkans─▒z k─▒l─▒yor. ├ç├╝nk├╝ temel fizik kurallar─▒n─▒n h├╝k├╝m s├╝rd├╝─č├╝ s─▒n─▒rl─▒ h─▒zlarla hareket edebildi─čimiz bir d├╝nyada ya┼čamaktay─▒z. Arad─▒─č─▒m─▒z d├╝nyay─▒ bulabilmemiz i├žin kuantum evrenine, yani atom alt─▒ maddelerin diyar─▒na seyahat etmemiz gerekiyor. Kuantum evreninde bildi─čimiz b├╝t├╝n temel fizik kurallar─▒ bir anda alt├╝st olmakta; kendine ait yasalar─▒, ko┼čullar─▒, ortamlar─▒, ┼čekilleri olan bir d├╝nya ile kar┼č─▒ kar┼č─▒ya kalmaktay─▒z. Burada her ┼čey kuantum fizi─či yasalar─▒┬átaraf─▒ndan kontrol edilmekte. Bu kurallar sayesinde zaman kavram─▒, h─▒z ve harekete ba─čl─▒ olarak esneklik kazanarak uzayabiliyor, ya da istedi─čimiz de budur ki k─▒salabiliyor.

KUANTUM EVREN─░

3 | Uzaydan Haberler
Bir uzay gemisiyle i├žinden ge├žerek ba┼čka galaksilere ├žok k─▒sa s├╝rede seyahat edebiliriz.

Solucan deliklerini g├Ârebilece─čimiz tek yer olan kuantum evrenine ho┼č geldiniz. Bu kadar k├╝├ž├╝k ├Âl├žeklerde maddenin, molek├╝llerin, atomlar─▒n ve atom alt─▒ maddelerin s├╝reklili─čini yitirdi─čini ke┼čfettik. Yani bir maddeye ├žok yak─▒ndan bakt─▒─č─▒n─▒zda, ona uzaktayken bakt─▒─č─▒n─▒z gibi p├╝r├╝zs├╝z olmad─▒─č─▒n─▒, ├╝zerinde ├žatlaklar, bo┼čluklar oldu─čunu fark edersiniz. T─▒pk─▒ bunun gibi, uzay-zaman dokusunda da buna benzer say─▒s─▒z bo┼čluklar ve ├žatlaklar var. Kuantum fizi─či teorisyenlerinden belki de en ├╝nl├╝s├╝ olan Stephen Hawking‘in de ileri s├╝rd├╝─č├╝ gibi, solucan delikleri bu bo┼čluklardan olu┼čmakta ve say─▒lar─▒ milyarlarca.

EN BASİT HALİYLE HAYAL EDERSEK 

8 | Uzaydan Haberler
├çok b├╝y├╝k k├╝tleli cisimler olan kara delikler uzay-zaman dokusunda bir ├ž├Âkelme yarat─▒p onu b├╝kebilir.

Bir solucan deli─čini hayal etmenin en basit yolu; uzay─▒ ve ona dola┼č─▒k olan zaman─▒ (uzay-zaman dokusunu) d├╝z bir ka─č─▒t gibi ele almaktan ge├žiyor. Ka─č─▒d─▒n iki ucuna a├žt─▒─č─▒m─▒z delikleri, ka─č─▒d─▒ b├╝kerek bir araya gelmelerini sa─člar─▒z ve aradaki mesafe hem konum olarak hem de zaman olarak k─▒salm─▒┼č olur. Ya da bir elma kurdunun maceras─▒na tan─▒k olal─▒m. Elman─▒n bir y├╝zeyinden di─čer taraf─▒na gitmek isteyen bir kurt├žu─čun, elman─▒n etraf─▒ndan dola┼čmak yerine, i├ž taraf─▒na do─čru bir delik a├ž─▒p kestirmeden di─čer y├╝zeye ge├žti─čini varsayal─▒m. ─░┼čte solucan delikleri de uzay-zaman dokusunu bu ┼čekilde delerek, uzak iki mesafenin ├žok k─▒sa zamanda kat edilmesini sa─člamakta.

SOLUCAN DEL─░KLER─░NDE SEYAHAT M├ťMK├ťN M├ť?

Solucan deliklerinin boyutlar─▒n─▒n mikroskobik ├Âl├žeklerde, hatta atom alt─▒ maddelerden dahi ├žok ├žok k├╝├ž├╝k olduklar─▒ tahmin edilmekte.


solucan deliklerinini ┬áaray─▒┼č─▒m─▒z, onlar─▒ bulana dek s├╝recek.


Bu nedenledir ki, bu varl─▒klar─▒ ke┼čfetmemiz ve onlar─▒ kullanabilece─čimiz boyutlarda

7 | Uzaydan Haberler
Solucan Delikleri muazzam enerjilere sahip varl─▒klard─▒r.

geni┼čletebilmemiz g├╝n├╝m├╝z teknoloji ko┼čullar─▒nda imkans─▒z gibi duruyor. Bir├žok teorik fizik├ži taraf─▒ndan desteklenen bu teoride, bir solucan deli─čini i├žinden ge├žebilece─čimiz kadar bir boyuta getirebilsek dahi, iki ucu aras─▒ndaki, yani bo─čaz k─▒sm─▒ndaki y├╝ksek radyasyon ve ├žekim g├╝c├╝n├╝n solucan deli─činin kendi i├žine ├ž├Âkme ihtimaline kar┼č─▒ ├žaresiz kalaca─č─▒m─▒z y├Ân├╝nde.

11 | Uzaydan Haberler
Solucan Deliklerinin rotalar─▒n─▒ belirlemek, gidece─čimiz adreslere bizleri ula┼čt─▒rmalar─▒n─▒ sa─člamak son derece g├╝├ž bir durumdur

Yine de umudumuzu yitirmemekteyiz. Farkl─▒ y─▒ld─▒z sistemlerini, farkl─▒ zaman boyutlar─▒n─▒, uzak galaksileri ve hatta ba┼čka evrenlerin ke┼čfini hayal ederken, astronomlar ve kozmologlar─▒ en ├žok heyecanland─▒ran, y─▒ld─▒zlar aras─▒ seyahat projesi olarak da g├Ârd├╝─č├╝m├╝z solucan deliklerinini ┬áaray─▒┼č─▒m─▒z, onlar─▒ bulana dek s├╝recek ve bir g├╝n i├žinden ge├žip evrenimizin en derin noktalar─▒na kadar ula┼čabilece─čiz.

Avatar photo
Ankara ├ťniversitesi Astronomi ve Uzay Bilimleri mezunu olarak fizik matematik,astrofizik dallar─▒nda alm─▒┼č oldu─čum e─čitimle birlikte; evrenin,uzay─▒n ve do─čan─▒n i┼čleyi┼čine olan merak─▒m ve hevesim ─▒┼č─▒─č─▒nda sizlerle bilgi payla┼č─▒m─▒nda bulunmak harika bir duygu. Neden ve sonu├ž aras─▒ndaki sonsuz varyasyonlar─▒ anlamak ad─▒na ├ž─▒kt─▒─č─▒m─▒z bu ser├╝vende, bilginin s─▒n─▒rlar─▒n─▒ zorlamak, deneyim ve g├Âzlemlerle yolumuz ayd─▒nlatmak ve bunu olabildi─čince fazla insanla payla┼čabilmek birincil gayemiz. Umar─▒m bu yolda ├žok uzun bir birlikteli─či payla┼č─▒r ve hep birlikte d├╝zg├╝n, do─čru, sayg─▒n bir ┼čekilde bilime hizmet edebiliriz.