# Lagrange Noktaları Nedir?

- Bağlantı: https://www.uzaydanhaberler.com/2021/05/13/lagrange-noktalari-nedir/
- Yayımlanma: 2021-05-13T23:02:12+03:00
- Yazar: Alper Gökce

Lagrange Noktaları (ya da ‘L’ noktaları), uzayda Güneş ve Dünya gibi iki cisimli
bir sistemin kütle çekim kuvvetlerinin, artmış çekim ve itim bölgeleri oluşturdukları
konumlardır. Bu librasyon noktaları uzay araçlarının pozisyonlarını koruması için
gereken yakıt tüketimini azaltmak için kullanılabilir.

![Lagrange](https://www.uzaydanhaberler.com/wp-content/uploads/2021/05/754_990528-
scaled.jpg)

## Joseph-Louis Lagrange

Lagrange noktaları, 18. yüzyılda yaşamış İtalyan-Fransız matematikçi ve astronom
[Joseph-Louis Lagrange](https://tr.wikipedia.org/wiki/Joseph-Louis_Lagrange)’ın (
Giuseppe Luigi Lagrancia) adını taşıyorlar.

![](https://www.uzaydanhaberler.com/wp-content/uploads/2021/05/Joseph-Louis_Lagrange_pillars-
824x1024.jpg)

Joseph-Louis Lagrange

Bir kütlenin, daha büyük iki kütleyle durağan bir düzende yörüngede olabileceği 
beş adet özel nokta bulunur. Lagrange Noktaları, daha büyük iki kütlenin kütle çekiminin,
küçük bir cismin bunlarla birlikte hareket edebilmesi için gereken merkezcil (sentripetal)
kuvvete kesin olarak eşit olduğu konumlardır. “Genel Üç Cisim Problemi” olarak bilinen
bu matematik problem, Lagrange tarafından ödül kazanan makalesinde değerlendirilmiştir(
_Essai sur le Problème des Trois Corps- _Üç Cisim Problemi Üzerine Deneme, 1772).

## Beş Lagrange Noktası Var

Beş Lagrange noktasından üçü istikrarsız, ikisi ise istikrarlıdır. İstikrarsız olan
Lagrange noktaları (L1, L2, L3), iki büyük kütleyi bağlayan hattın üzerinde yer 
alırlar. İstikrarlı olan noktalar ise (L4 ve L5), köşe noktalarında büyük kütlelerin
bulunduğu iki adet eşkenar üçgenin tepesini oluştururlar. L4 Dünya’nın yörüngesinin
önünde gider, L5 ise geriden takip eder.

Dünya-Güneş sisteminin L1 noktası, Güneş’in devamlı bir görünümünü sağlar ve şu 
anda Güneş ve Heliosfer Gözlemevi Uydusu’na ([SOHO](https://sohowww.nascom.nasa.gov/))
ev sahipliği yapmakta.

Dünya-Güneş sisteminin L2 noktası, geçmişte [WMAP](https://map.gsfc.nasa.gov/) uzay
aracına ev sahipliği yapmıştı, şu anda [Planck](https://www.cosmos.esa.int/web/planck)’
a ev sahipliği yapmakta ve gelecekte de [James Webb Uzay Teleskobu](https://www.uzaydanhaberler.com/2016/11/13/james-webb-uzay-teleskobu-hakkinda-10-bilgi/)
burada olacak. L2 astronomi için ideal bir konumdur, çünkü bir uzay aracı Dünya 
ile kolayca iletişim kurabilecek kadar yakındadır, aracın güneş enerjisi elde etmesi(
ve uygun kalkanlama) için Güneş, Dünya ve Ay aracın arkasındadır ve de teleskoplarımız
için derin uzayın temiz bir görüntünü sunar. L1 ve L2 noktaları yaklaşık 23 günlük
bir zaman ölçeğinde istikrarsızdır, bu da bu konumlarda dönen uyduların düzenli 
rota ve duruş düzeltmeleri görmelerini gerektirir.

## Bilim Kurguda L3 Noktası ve Truva Asteroidleri

Devamlı olarak Güneş’in ardında gizli kaldığı için L3 noktası için herhangi bir 
işlev bulunması pek muhtemel görünmüyor. Gizli bir gezegenin varlığı fikri, bilimkurgu
yazınında hep popüler bir konu oldu.[](https://www.uzaydanhaberler.com/wp-content/uploads/2021/05/INNERS1.jpg)

![Jüpiter truvaları](https://www.uzaydanhaberler.com/wp-content/uploads/2021/05/
INNERS1.jpg)

L4 ve L5 noktaları, iki büyük kütle arasındaki kütle oranı 24,96’yı aştığı sürece
istikrarlı yörüngelere ev sahipliği yapar. Bu koşul hem Dünya-Güneş ve Dünya-Ay 
sistemleri hem de Güneş Sistemi’ndeki pek çok başka cisim çifti için sağlanır. L4
ve L5 noktalarında döndüğü bulunan cisimler, Jüpiter-Güneş sisteminin L4 ve L5 noktalarında
dönen üç büyük asteroid Agamemnon, Achilles ve Hector’a atıfla genellikle Truva (
Trojan) cisimleri olarak adlandırılır. (Homeros’a göre Hector, Kral Agamemnon’un
Truva kuşatması sırasında Achilles tarafından öldürülen Truva şampiyonuydu.) Güneş
Sistemi’nde yüzlerce Truva Asteroidi bulunuyor. Bunların çoğu Jüpiter’le, diğerleri
ise Mars’la birlikte dönüyor. Ayrıca Satürn’ün çok sayıda uydusu da Truva yoldaşlara
sahip.

Polonyalı astronom Kordylewski 1956’da, Dünya-Ay sisteminin Truva noktalarında büyük
toz konsantrasyonları keşfetti. [COBE](https://science.nasa.gov/missions/cobe) uydusundaki
DIRBE cihazı, Güneş’in çevresinde Dünya’nın yörüngesini takip eden bir toz halkasına
dair daha önceki IRAS gözlemlerini doğruladı. Bu halkanın varlığı Truva noktalarıyla
doğrudan ilişkili, ama olay radyasyon basıncının toz tanecikleri üzerindeki etkileri
yüzünden biraz karmaşık bir hal alıyor.

NASA’nın [WISE](https://www.nasa.gov/mission_pages/WISE/main/index.html) teleskobu
2010 yılında Dünya’nın öncülük eden Lagrange noktası çevresindeki Truva asteroidini(
2010 TK7) nihayet doğruladı.

## Lagrange Noktalarını Bulmak

Lagrange noktalarını anlamak için en basit yöntem, bunları rüzgar hızlarının bir
meteoroloji haritasından bulunabilmesine benzer şekilde düşünmektir. Efektif potansiyelin
konturlarının birbirlerine en yakın olduğu yerde kuvvetler en fazla, en uzak oldukları
yerde de en zayıf durumdadır.[](https://www.uzaydanhaberler.com/wp-content/uploads/2021/05/813_Lagrange_Contours.jpeg)

![Lagrange](https://www.uzaydanhaberler.com/wp-content/uploads/2021/05/813_Lagrange_Contours-
1024x896.jpeg)

## L1 Noktası

![](https://www.uzaydanhaberler.com/wp-content/uploads/2021/05/Spacecraft_in_sync_with_Earth_orbit_pillars-
1024x768.jpg)

Dünya yörüngesiyle senkronize L1 noktasında bir uzay aracı

Bir cisim Güneş’e ne kadar yakınsa o kadar hızlı hareket edecektir. O yüzden, Güneş’in
çevresinde Dünya’nınkinden küçük bir yörüngede giden herhangi bir uzay aracı, kısa
süre sonra gezegenimizi geride bırakacaktır. Ama burada bir boşluk bulunuyor: uzay
aracı eğer doğrudan Güneş ve Dünya arasına yerleştirilirse, Dünya’nın kütle çekimi
aracı aksi yönde çeker ve Güneş’in çekiminin bir kısmını ortadan kaldırır. Güneş’e
doğru daha az bir çekimle birlikte, uzay aracı yörüngesini korumak için daha az 
hıza ihtiyaç duyar, böylece yavaşlayabilir. Eğer mesafe tam doğruysa (Güneş’e mesafenin
yaklaşık yüzde biri), uzay aracı Güneş’le Dünya arasındaki konumunu korumaya yetecek
kadar yavaş seyahat edebilir. Bu L1’dir ve Güneş’ten gelen devamlı parçacık akışı,
güneş rüzgarı, L1’e Dünya’dan yaklaşık bir saat önce ulaştığından Güneş’i gözlemlemek
için iyi bir pozisyondur. SOHO burada konumlanmıştır.

## L2 Noktası

L1’e sebep olana benzer bir etki aynı zamanda Dünya yörüngesinin ötesinde, Dünya’nın‘
gece’ tarafında da meydana gelir. Buraya yerleştirilen bir uzay aracı Güneş’e daha
uzaktadır, bu yüzden Dünya’dan daha yavaş dönmelidir; ama gezegenimizin fazladan
çekişi Güneş’inkine eklenir ve uzay aracının daha hızlı gitmesini, Dünya’yla uyumlu
kalmasını sağlar. L2 Güneş’ten bakıldığında, Dünya’nın doğrudan 1,5 milyon kilometre
arkasında yer alır.

![](https://www.uzaydanhaberler.com/wp-content/uploads/2021/05/Spacecraft_on_L2_pillars-
1024x768.jpg)

L2’deki uzay aracı

L2, daha geniş Evren’i gözlemlemek için mükemmel bir yerdir. Buradaki bir uzay aracı
Dünya’nın çevresinde dönmek zorunda değildir, bu sayede gezegenimizin gölgesine 
girip çıkmaktan, ısınmaktan ve soğumaktan ve de görüntüsünün bozulmasından korunur.
ESA şu anda bu bölgeden yararlanan veya gelecekte yararlanacak bir dizi göreve sahip:
Herschel, Planck, Gaia ve James Webb Uzay Teleskobu.

## L3 Noktası

![](https://www.uzaydanhaberler.com/wp-content/uploads/2021/05/Spacecraft_on_L3_pillars-
1024x768.jpg)

L3’teki uzay aracı

L3 Güneş’in arkasında, Dünya’nın karşısında, gezegenimizin yörüngesinin hemen ötesinde
yer alır. L3’teki cisimler Dünya’dan görülemez. Burası, Güneş’in uzak tarafını gözlemleme
imkanı sunar.

L1, L2 ya da L3’teki bir uzay aracı, bir tepenin zirvesinde duran bir top gibi ‘
yarı kararlı’dır. Hafif bir çekme veya sarsıntı olursa uzaklaşmaya başlar, bu yüzden
bir uzay aracı Lagrange noktası etrafındaki ‘hale yörüngelerde’ kalabilmek için 
sık roket ateşlemeleri kullanmak zorundadır.

## L4 ve L5 Noktaları

Güneş’ten görüldüğü şekilde, L4 ve L5 noktaları Dünya’nın 60 derece önünde ve arkasında,
yörüngesine yakın yer alır. Diğer Lagrange noktalarının aksine L4 ve L5 kütle çekim
tedirginliklerine karşı dirençlidir. Bu kararlılıktan dolayı toz ve asteroidler 
gibi cisimler, bu bölgede toplanma eğilimindedirler.

L4 ve L5’te uzay araçları, büyük bir kasedeki top gibi gerçekten istikrarlıdırlar.
Yerinden hafifçe çekildiğinde, uzaklaşmaksızın Lagrange noktasının çevresinde döner.
