# 2020’de Gerçekleşen 10 Olağanüstü Astronomik Olay

- Bağlantı: https://www.uzaydanhaberler.com/2021/01/18/2020de-gerceklesen-10-olaganustu-astronomik-olay/
- Yayımlanma: 2021-01-18T00:15:28+03:00
- Yazar: Yağız Eraslan

2020 herkes için zor bir yıl olarak hatırlanacak. İnanılmaz trajedilerle dolu bir
yıl oldu, bazıları kontrolümüz dışında, bazıları ise eylemlerimizin sonuçlarıydı.
Bilim insanlarının bu karanlık zamanda bile olağanüstü evrenimiz hakkında daha fazla
şey öğrendikleri gerçeğinde biraz rahatlık ve teselli bulabiliriz.

### **BETELGEUSE’İN AÇIKLANAMAYAN SÖNÜKLEŞMESİ**

[[

Evet, [Betelgeuse](https://www.uzaydanhaberler.com/2020/05/11/gunun-astronomi-gorseli-11-mayis-2020/)
sönükleşmesi bu yıl gerçekleşti. Tüm dünyada [pandemi](https://www.uzaydanhaberler.com/2020/03/19/koronavirus-uzaydan-mi-geldi/)
yayılırken, Avustralya’da orman yangınları baş gösterirken ve neredeyse 3. Dünya
Savaşı başlayacekken, Betelgeuse yıldızı gece gökyüzündeki en parlak 20 yıldız listesinden
düştü ve bugüne kadar kaydedilen en sönük parlaklığına ulaştı.

Minimumda, normal parlaklığının yalnızca yüzde 37’siydi. Şubat ayının sonlarına 
doğru yıldızın parlaklığı tekrar yükselmeye başladı. Parlaklıktaki bu beklenmedik
düşüşün nedeni belirsizdi, ancak bir teori bunun dev bir yıldız lekesinden kaynaklandığını
öne sürüyor. Umarız ki gelecekteki gözlemler bu konu hakkında daha fazla netlik 
sağlayacak.

 

### **GÜNEŞ’TEN DAHA YAŞLI KUM TANELERİ**

[[

Yaşlı bir yıldızdan fışkıran bir madde bulutu olan Yumurta Bulutsusu, meteorlarda
bulunan silisyum karbür minerallerine benzeyen büyük toz taneciklerine sahip. Telif:
NASA, W. Sparks (STScI) ve R. Sahai (JPL); İç resim: Janaína N. Ávila

Göktaşları, yaklaşık 5 milyar yıl önce Güneş Sistemi’nin erken zamanlarında oluşan
asteroidin parçalarıdır. O zamandan beri çoğu, Güneş ve gezegenlerin henüz oluştuğu
sırada mevcut olan malzemenin orijinal bir parçası ve değişmeden kaldı.

Bu yıl, araştırmacılar, Güneş Sistemi’nden daha yaşlı iki göktaşından elde edilen
kumlar üzerinde yapılan çalışmalarla Güneş’ten önce orada bulunanların izlerini 
keşfettiler ve bunlardan biri 7 milyar yıl kadar eski olabilir, ki bu da onları 
bilinen en eski malzeme yapmakta.

### **AY’DA BULUNAN SU**

[[

Bu görüntüler, Hindistan Uzay Araştırma Örgütü’nün Chandrayaan-1 uzay aracında NASA’nın
Ay Mineraloji Haritalayıcısı tarafından görüntülendiği gibi, Ay’ın Dünya’dan uzak
tarafında çok genç bir ay kraterini gösteriyor. Solda, daha kısa kızılötesi dalga
boylarında parlaklığı gösteren bir görüntü var. Sağda, su bakımından zengin minerallerin
dağılımı (açık mavi) küçük bir krater etrafında gösterilmiştir. Hem su hem de hidroksil
açısından zengin malzemelerin kraterden fırlatılan malzeme ile ilişkili olduğu keşfedildi.
Telif: ISRO/NASA/JPL-Caltech/USGS/Brown Univ

Araştırmacılar nihayet Ay’da suyun varlığını doğruladılar. Kanıtlar yıllardır artmaya
devam etse de, bilim insanları sadece birkaç ay önce Ay toprağında su bulunduğunu
kesin olarak söyleyebildiler. Bir ton toprak için kabaca bir bardak su var.

Araştırmacılar ayrıca sürekli gölgede kalan bölgelerin çok daha yaygın olduğunu 
keşfettiler, bu durumdan dolayı suyun bir kısmı buz şeklinde olabilir.

### **EN PARLAK SÜPERNOVA**

[[

SN 2016aps ve onun ev sahibi galaksisinin yer tabanlı ve Hubble görüntüleri. Telif:
Nicholl ve diğerleri / MMT Gözlemevi / NASA / ESA / Hubble.

Araştırmacılar Nisan ayında, daha önce görülen yıldız ölümlerinden iki kat daha 
parlak olan bugüne kadarki en parlak [süpernovayı](https://tr.wikipedia.org/wiki/S%C3%BCpernova)
keşfettiler. Gökbilimciler bunun inanılmaz bir tesadüf sayesinde gerçekleştiğine
inanıyor. İlk olarak, bir yıldız uzaya büyük bir malzeme kabuğu bıraktı. Sonra süpernovaya
dönüştü ve orijinal kabuğa çarpan büyük miktarda enerji ve malzeme salarak parlaklıkta
gözlenen büyüklüğü oluşturdu.

### **ÜÇ YÖNLÜ KARADELİK ETKİLEŞİMİ BİR PARLAMA VE KÜTLEÇEKİMSEL DALGALAR YAYINLADI**

[[

Sanatçı tasviriyle kara delik. Telif: NASA/JPL-Caltech

Teorik tahminlerin yanı sıra yapılan bu sıra dışı gözlem, birçok nedenden ötürü 
çığır açıcıydı. Süper kütleli bir [kara deliğin](https://www.uzaydanhaberler.com/2017/10/07/canavar-kara-delikler-buyuk-patlamadan-arta-kalanlarla-nasil-beslendiler/)
yörüngesinde dolanırken iki kara delik çarpıştı. Çarpışma, [kütleçekim dalgası](https://tr.wikipedia.org/wiki/K%C3%BCtle%C3%A7ekimsel_dalga)
gözlemevleri tarafından şimdiye kadar görülen en ağır kara delik birleşmesiydi ve
aynı zamanda, daha önce böyle bir olayda görülmemiş düzeyde bir parlama yayıldı.

Ortaya çıkan kara delik, çok daha büyük süper kütleli kara deliğin yörüngesinde 
dönmeye devam ediyor ve araştırmacılar, bunun gelecekte yeni bir parlama üretebileceğine
inanıyor. Sıra dışı olan bu durumun dikkat edilmesi gereken noktası da tam olarak
burasıdır.

### **󠀁[BÜYÜK PATLAMA](https://www.uzaydanhaberler.com/2017/03/30/buyuk-patlamadan-gunes-sistemine/)󠁿’DAN BU YANA EN BÜYÜK PATLAMA**

[[

En büyük patlama: bu son derece güçlü olan patlama, Dünya’dan yaklaşık 390 milyon
ışıkyılı uzaklıkta bulunan Yılancı Galaksi Kümesi’nde meydana geldi. Telif: X-ray:
NASA / CXC / Naval Research Lab / Giacintucci, S .; XMM: ESA / XMM; Radyo: NCRA /
TIFR / GMRTN; Kızılötesi: 2MASS / UMass / IPAC-Caltech / NASA / NSF

Bu yıl gökbilimciler, bilinen evrenin tarihindeki en büyük patlamayı ölçtüler. Süper
kütleli bir kara delik öylesine güçlü bir enerji patlaması saldı ki, ev sahibi galaksiyi
çevreleyen plazmada yan yana 15 [Samanyolu](https://www.uzaydanhaberler.com/2020/11/06/samanyolunun-icinden-gizemli-radyo-sinyalleri-tespit-edildi/)‘
na sığabilecek bir boşluk yarattı. Böylesine büyük bir patlama, daha önce gözlemlediğimiz
her şeyden beş kat daha güçlüydü.

### **SAMANYOLU’NDAKİ HIZLI RADYO PATLAMASI (HRP)**

[[

Bu görselde aşırı derecede manyetiklenmiş bir nötron yıldızının kabuğundaki bir 
kırılmanın, yüksek enerjili patlamaları tetikleyebileceği tasvir edilmiştir. Görsel:
NASA Goddard Uzay Uçuş Merkezi / S. Wiessinger

[Hızlı Radyo Patlamaları](https://www.uzaydanhaberler.com/2017/05/25/uzaydan-gelen-gizemli-sinyaller-astronomlari-sasirtmaya-devam-ediyor/),
Samanyolu’nun ötesinden gelen gizemli, enerjik ve çok kısa radyo dalgaları salınımlarıdır.
Kaynakları ile ilgili pek çok belirsizlik var, ancak tekrar ettiği bilinen birkaç
HRP hakkında daha fazla ayrıntı bulmak açısından 2020 iyi bir yıl oldu.

2020 aynı zamanda Samanyolu’nda, sadece 30.000 ışıkyılı uzaklıkta emisyon yapan 
bir [magnetar](https://www.uzaydanhaberler.com/2016/08/22/magnetar-nedir/) (son 
derece manyetik bir nötron yıldızı) ile bir HRP’nin ilk keşfine işaret ediyor.

### **VENÜS’TE FOSFİN KEŞFEDİLDİ…YANİ, KEŞFEDİLDİ GİBİ OLDU**

[[

Bir sanatçının Venüs tasviri ve iç kısımda fosfin molekülleri. Resim: © ESO / M.
Kornmesser / L. Calçada & NASA / JPL-Caltech

2020’nin Eylül ayı, Venüs bulutlarının arasına heyecan verici bir [fosfin](https://www.uzaydanhaberler.com/2020/09/15/venusun-bulutlarindaki-tuhaf-kimyasal-yasam-belirtisi-olabilir-mi/)
olasılığı getirdi. Bu gaz yalnızca Dünya üzerindeki canlı organizmalar tarafından
üretilir ve Evren’in başka yerlerine yaşamın varlığı için bakıldığında olası bir
biyo-imza olarak kabul edilir, bu nedenle bu kaynağın tespiti hakkında pek çok spekülasyonlar
ortaya çıktı.

Akabinde yapılan analizler, sonuçların önceden düşünüldüğü kadar güçlü olmayabileceğini
ortaya çıkardı (işte bilim bu yüzden kendini sürekli sorguluyor). Orijinal verilerde
de bir sorun vardı. Ekip, verileri tekrar gözden geçirdiklerini iddia ediyor. Umarız
önümüzdeki birkaç ay içinde konuyla ilgili daha fazlasını öğreniriz ve sizlerle 
detaylarını paylaşırız.

### **MARS’TA GÖLLER AĞI**

[[

Mars’ta bulunan ana göl (merkez) en az üç küçük su kütlesi ile çevrilidir. Görsel:
Nature

[Mars’taki su](https://www.uzaydanhaberler.com/2017/10/22/marstaki-devasa-rezerv-belki-de-buzlu-degil/),
yüzeyinde değil yeraltında bulunur. Araştırmacılar daha önce Mars’ın güney kutbunun
yakınında geniş bir yeraltı gölünün keşfedildiğini duyurmuşlardı, ancak şimdi bunun
sadece bir göl olmadığını bildiriyorlar. Mars’ta tam bir yeraltı gölleri ağı var.
Henüz yaşanabilir olup olmadıklarını bilmemizin bir yolu yok, ancak yine de bu son
derece heyecan verici bir bulgu.

### **ASTEROİT NUMUNELERİ YILI**

[[

OSIRIS-REx’in Bennu Asteroit’inden örnek toplarken çektiği fotoğraf. Telif: NASA

2020, asteroitler ve nasıl geliştikleri ile ilgili birkaç önemli keşif gördü. Yine
de neredeyse tüm gözler, asteroitlerden gelen numunelerin üzerinde. NASA’nın [OSIRIS-REx](https://www.uzaydanhaberler.com/2018/11/07/osiris-rexten-bennunun-super-cozunurluklu-goruntusu/)’
i Ekim ayında Bennu’dan başarılı bir örnek toplama gerçekleştirdi ve önümüzdeki 
2,5 yıl içinde Dünya’ya geri dönmeye hazırlanıyor. Daha bu ay Japon [Hayabusa](https://www.uzaydanhaberler.com/2020/12/14/gunun-astronomi-gorseli-14-aralik-2020/)
2, Ryugu asteroitinden aldığı değerli numune kargosunu Dünya’ya bıraktı. Bu sayede
ikinci kez el değmeden bir asteroit örneği gezegenimize getirilmiş oldu.
