# ATLAS Türünün İlk Örneği Kuyruklu Yıldız Benzeri Asteroid Keşfetti

- Bağlantı: https://www.uzaydanhaberler.com/2020/06/18/atlas-turunun-ilk-ornegi-kuyruklu-yildiz-benzeri-asteroid-kesfetti/
- Yayımlanma: 2020-06-18T14:22:53+03:00
- Yazar: Alper Gökce

## Başta Asteroid Sonra Kuyruklu Yıldız Gibi

[[

(Solda) 2019 LD2’nin ATLAS görüntüsü (iki kırmızı çizgiyle gösteriliyor), kalabalık
yıldız tarlalarında neredeyse kaybolmuş. Görse: Manoa Hawaii Üniversitesi

Asteroidleri ve kuyruklu yıldızları genelde farklı türde küçük cisimler olarak düşünürüz,
ama astronomlar artan sayıda “çapraz” cisim keşfediyorlar. Bu cisimler başlangıçta
asteroid gibi görünüyor ama daha sonra kuyruklu yıldızlarda tipik olan kuyruklar
gibi etkinlikler ediniyorlar.

Hawaii Üniversitesi’nin Asteroid Yeryüzü Çarpışma Son Uyarı Sistemi (ATLAS), kuyruklu
yıldız benzeri bir kuyruk ortaya çıkardığı bilinen ilk Jüpiter Truva asteroidini
keşfetti. ATLAS, Dünya için bir çarpışma tehlikesi arz edebilecek cisimler için,
hızla gökyüzünü tarayan geniş alan teleskoplar kullanan, NASA destekli bir proje.
Ama her iki gecede bir gökyüzünün  büyük bölümünü araştıran ATLAS, sık sık tehlikeli
olmayan buna karşın çok ilginç olan cisimler keşfediyor.

Haziran 2019’un başlarında ATLAS, Jüpiter’in yörüngesi yakınlarındaki sönük bir 
asteroid gibi görünen bir şeyi bildirdi. Küçük Gezegen Merkezi, bu yeni keşfi 2019
LD2 olarak adlandırdı. 10 Haziran’da alınan ATLAS görüntülerinin, Queen’s Belfast
Üniversitesi’nden Alan Fitzsimmons ve David Young tarafından incelenmesi, muhtemel
kuyruklu yıldız benzeri doğasını açığa çıkardı. Astronom J.D. Armstrong ve öğrencisi
Sidney Moss tarafından 11 ve 13 Haziran günlerinde Las Cumbres Gözlemevi küresel
teleskop ağı kullanılarak yapılan devam gözlemleri, bu cismin kuyruklu yıldız doğasını
doğruladı.

## Tekrar Görünür Hale Geldi

Daha sonra, Temmuz 2019’da yeni ATLAS görüntüleri, toz ve gazdan oluşan sönük bir
kuyrukla artık gerçekten bir kuyruklu yıldız gibi görünen 2019 LD2’yi tekrar yakaladı.
Asteroid Güneş’in ardına geçti ve 2019’un sonlarıyla 2020’nin başlarında Dünya’dan
gözlenemiyordu, ama Nisan 2020’de gece göklerinde tekrar belirmesi üzerine, rutin
ATLAS gözlemleri hala bir kuyruklu yıldız gibi göründüğünü doğruladı.

[⌊asteroid 2019LD2⌉⌊asteroid 2019LD2⌉[

Görsel: JD Armstrong/IfA/LCOGT

Daha sonra, Temmuz 2019’da yeni ATLAS görüntüleri, toz ve gazdan oluşan sönük bir
kuyrukla artık gerçekten bir kuyruklu yıldız gibi görünen 2019 LD2’yi tekrar yakaladı.
Asteroid Güneş’in ardına geçti ve 2019’un sonlarıyla 2020’nin başlarında Dünya’dan
gözlenemiyordu, ama Nisan 2020’de gece göklerinde tekrar belirmesi üzerine, rutin
ATLAS gözlemleri hala bir kuyruklu yıldız gibi göründüğünü doğruladı. Bu gözlemler,
2019 LD2’nin muhtemelen neredeyse bir yıl boyunca devamlı aktif olduğunu gösterdi.

ATLAS, 40’tan fazla kuyruklu yıldız keşfetmiş olsa da, bu cismi sıra dışı yapan 
şey yörüngesi. Jüpiter’in yörüngesi yakınlarındaki bir asteroid olduğuna dair ilk
işaretler, artık çok sayıda farklı gözlemevinden kesin ölçümlerle doğrulandı. Gerçekte,
2019 LD2 Jüpiter Truvası adı verilen özel bir tür asteroid ve daha önce bu türden
hiçbir cismin bir kuyruklu yıldız gibi toz ve gaz püskürttüğü görülmemişti.

## Truva Asteroidleri

[⌊truva asteroid⌉⌊truva asteroid⌉[

Görsel: [Wikimedia Commons](https://commons.wikimedia.org/wiki/File:InnerSolarSystem-en.png)

Truva asteroidleri bir gezegenle aynı yörüngeyi izlerler, ama yörünge üzerinde ya
60 derece kadar ileride, ya da 60 derece kadar geride dururlar. Dünya en az bir 
Truva asteroidine ve Neptün düzinelercesine sahip. Jüpiter’in ise yüzlerce Truva
asteroidi var. Jüpiter Truva asteroidleri Güneş çevresinde iki dev yığında dönüyorlar.
Bir yığın gezegenin önünde (2019 LD2’de burada bulundu) ilerlerken diğer yığın ardından
gelir. Truva asteroidleri bu yörüngelere Jüpiter’in güçlü kütle çekimi tarafından
yakalandı. 2019 LD2’yi bu kadar ilginç yapansa, çoğu Jüpiter Truvası’nın milyarlarca
yıl önce yakalandığını düşünmemiz. Gaz ve toz püskürtmek için buharlaşabilecek tüm
yüzey buzları çok uzun zaman önce bunu yapmış olmalı ve cisimler kuyruklu yıldızlar
gibi davranmak yerine asteroidler olarak sessizce dönüyor olmalılar.

Fitzsimmons “on yıllar boyunca Truva asteroidlerinin yüzeylerinin altında büyük 
miktarda buz bulundurması gerektiğini düşündük, ama şimdiye kadar hiçbir kanıta 
rastlamamıştık” diyor. “ATLAS, buzlu yapıları hakkındaki öngörülerimizin doğru olabileceğini
gösterdi.”

## Neden Bu Şekilde Davranıyor?

[⌊ATLAS 2019LD2⌉⌊ATLAS 2019LD2⌉[

Görsel: ATLAS

Peki 2019 LD2’nin birdenbire kuyruklu yıldız benzeri davranışlar sergilemesine ne
sebep olmuş olabilir? Belki Jüpiter onu yakın zamanda, yüzey buzunun hala var olabileceği
daha uzak bir yörüngeden yakalamıştır. Belki de yakın zamanda bir toprak kayması
ya da başka bir asteroidle çarpışma yaşamış ve eskiden koruyucu kaya katmanları 
altında gömülü olan buz açığa çıkmıştır. Bunu bulmak için yeni gözlemleri yapılıyor
ve değerlendiriliyor. Kesin olansa Evren’in sürprizlerle dolu oluşu ve Dünya’yı 
tehlikeli asteroidlerden korumak için yapılan taramaların sık sık, Güneş Sistemi’nin
tarihiyle ilgili daha çok şey ortaya çıkarabilecek zararsız ama etkileyici cisimleri
keşfettiği.

ATLAS projesinin baş araştırmacısı Larry Denneau “Bu tarama sistemleri tehlikeli
asteroidleri aramak için tasarlanmış olsa da ATLAS gökyüzünü tararken Güneş Sistemimizde
ve ötesindeki diğer nadir olayları da yakalıyor” diye ekliyor.
