# MeerKAT ‘X Galaksilerin’ Sırrını Çözüyor

- Bağlantı: https://www.uzaydanhaberler.com/2020/05/19/meerkat-x-galaksilerin-sirrini-cozuyor/
- Yayımlanma: 2020-05-19T13:54:24+03:00
- Yazar: Alper Gökce

[[

Dünya’dan 800 milyon ışık yılı uzakta bulunan galaksi PKS 2014-55, daha önceki nispeten
bulanık görüntülerdeki görünümünden dolayı ‘X şekilli’ olarak sınıflandırılıyor.
MeerKAT teleskobu tarafından elde edilen bu radyo görüntüsünde sunulan detaylar,
şeklinin en iyi bir “çift bumerang” olarak tarif edilebileceğini gösteriyor. Her
biri uzaya doğru (Samanyolu’yla en yakın büyük komşumuz Andromeda arasındaki mesafeye
yakın) 2,5 milyon ışık boyunca uzayan iki adet güçlü radyo dalgası jeti mavi renkle
gösteriliyor. Bunlar zamanla seyrek galaksilerarası gazın basıncıyla ‘geri döndürülüyor’.
Merkezdeki galaksiye doğru tekrar akarken nispeten yüksek gaz basıncı tarafından
saptırılıp bumerangın kısa, yatay kollarını oluşturuyorlar. Arka plandaki görüntü,
uzak evrendeki sonsuz sayıda galaksinin görünür ışığını gösteriyor. Uyarlama: W 
Cotton et al, MNRAS (2020). Görüntü: NRAO/AUI/NSF; SARAO; DES

Samanyolu’ndan çok daha aktif pek çok galaksi, galaksilerarası uzaya doğru uzanan
muazzam ikiz radyo dalgası jetlerine sahiptir. Normalde bunlar, galaksinin merkezindeki
dev bir kara delikten gelip aksi yönlere doğru giderler. Ama birkaç tanesi daha 
karmaşık yapıdalar ve gökyüzünde bir ‘X’ oluşturan dört jete sahipmiş gibi görünüyorlar.

Bu olayı anlamak adına çok sayıda muhtemel açıklama daha önce öne sürülmüştü. Bunlar
arasında, milyonlarca yıl içinde galaksinin merkezindeki kara deliğin ve ilişkili
jetlerin dönüş yönünde gerçekleşen değişimler, her biri bir çift jetle ilişkili 
iki kara delik ve galaksinin içine tekrar düşen maddenin, farklı yönlere saptırılarak
X’in diğer iki kolunu oluşturması bulunuyor.

Böyle bir galaksi olan PKS 2014-55’in üstün MeerKAT gözlemleri, maddenin ev sahibi
galaksiye doğru tekrar aktığını ve “tehlike eşiğini atlattığını” göstererek son 
açıklamayı destekliyor. Bu sonuçlar yakın zamanda, _Monthly Notices of the Royal
Astronomical Society_ dergisinde yayınlanmak üzere [kabul edildi](https://arxiv.org/abs/2005.02723).

Bu çalışma, Güney Afrika Radyo Astronomi Gözlemevi ([SARAO](https://www.sarao.ac.za/about/sarao/)),
Ulusal Radyo Astronomi Gözlemevi (NRAO), Pretoria Üniversitesi ve Rhodes Üniversitesi’nden
bir ekip tarafından yürütüldü.

Bu sıra dışı galaksilerin daha önceki gözlemleri, yakın zamanda tamamlanan MeerKAT
Teleskobu’nun sunduğu yüksek kaliteli görüntülemeden yoksundu. Bu teleskop dizisi,
Güney Afrika’daki Karoo yarı çölünde bulunan 64 adet radyo çanağından oluşuyor. 
Bilgisayarlar, bu antenlerden gelen verileri 8 kilometre çaplı bir teleskoba eş 
değer olarak birleştirdi ve PKS 2014-55 için radyo bandında eşi görülmemiş kalitede
görüntüler sunarak şeklinin gizemini çözmeyi sağladı.

[[

Güney Afrika Radyo Astronomi Gözlemevi’nin MeerKAT teleskobuyla gözlenen X şeklindeki
dev radyo galaksisi PKS 2014-55’in, eski X şekilli radyo jetlerini, merkezi kara
deliğe daha yakın daha genç jetleri ve merkez galaksinin yıldızları ve de gazının
baskın olduğu etki alanını gösteren açıklamalı görüntü. Eğri oklar, X’in yatay bileşenlerini
oluşturan geri akışın yönünü gösteriyor. Görsel: UP; NRAO/AUI/NSF; SARAO; DES

MeerKAT’ı geliştiren SKA Güney Afrika projesinin eski yöneticisi ve çalışmanın yazarlarından
Bernie Fanaroff, “MeerKAT türünün en iyisi olmak üzere tasarlandı” diyor. “Eşsiz
becerilerinin, galaksilerin evrimiyle ilgili eski soruları cevaplamaya ne kadar 
katkı sağladığını görmek muhteşem.”

NRAO’nun başyazarı William Cotton göre ise “MeerKAT, yenilerini bulurken aynı zamanda
gücüyle eski bilmeceleri çözen yeni nesil cihazlardan birisi; bu galaksi, daha önce
bu kadar detaylı görülmemiş, henüz tam olarak anlaşılamayan özelliklere sahip” diyor.
Bu sorulara ilişkin daha fazla araştırmaysa şimdiden başlamış durumda.
