# Yeni Keşfedilen Kara Delik Galaktik İklimi Etkiliyor Olabilir

- Bağlantı: https://www.uzaydanhaberler.com/2017/06/29/yeni-kesfedilen-kara-delik-galaktik-iklimi-etkiliyor-olabilir/
- Yayımlanma: 2017-06-29T22:00:05+03:00
- Yazar: Alper Gökce

[[

Araştırmacılar spiral galaksi NGC 5195 içerisinde görülen yaylardan yakınlardaki
bir kara deliğin X-ışın patlamalarının sorumlu olduğunu söylüyor. (NASA/CXC/Eric
Schlegel/University of Texas at San Antonio)

San Antonio Texas Üniversitesi’nden (UTSA) astronomlar, galaktik iklimde önemli 
etki yaratabilecek kadar güçlü olduğunu söyledikleri bir kara delik keşfettiler.

Kara delik periyodik olarak kuvvetli enerji patlamaları salıyor. Dünya’dan 26 milyon
ışık yılı uzakta yer alan kara delik, böylesi püskürmeler ürettiği bilinen en yakın
süperdev kara delik.

Kara delik NASA’nın Chandra X-ışın Gözlemevi kullanılarak tespit edildi. Messier
51 olarak adlandırılan bir galaksiler sistemi içerisinde yer alıyor. Sistem iki 
galaksinin, daha büyük olan spiral galaksi NGC 5194 ve küçük yoldaş galaksi NGC 
5195’in devam etmekte olan çarpışma ve birleşmesini içeriyor.

Araştırmacılar, galaktik çarpışma ve birleşmenin doğasının, yakındaki süperdev kara
deliğin şiddetli fışkırmaları tarafından şekillendirildiğine inanıyorlar.

UTSA fizik profesörü ve baş araştırmacı Eric Schlegel [basın duyurusunda](http://www.utsa.edu/today/2016/01/chandra.html)“
Dünya’da kuvvetli fırtınaların çevrelerini etkilemesi gibi, uzayda gördüklerimiz
de aynısını yapıyor” diyor. “Bu kara delik çevresine, galaksinin evriminde önemli
bir rol oynayan sıcak gaz ve parçacıklar saçıyor.”

Schlegel ve meslektaşları tarafından toplanan gözlemler, kara deliğin ev sahibi 
olan galaksinin merkezi boyunca dışarı atılan büyük madde dalgalarının kanıtını,
kara deliğe yakın geniş X-ışın emisyonu yaylarının varlığını ortaya çıkardı.

Yayların hemen ötesinde, bu patlamaların yeni yıldız oluşum bölgelerini tetiklemeye
yetecek kadar büyük miktarlarda galaktik maddeyi süpürdüğünü düşündüren, yoğun hidrojen
gazından ince bölgeler bulunuyor.

Bir kara delik ev sahibi olan galaksi üzerinde doğrudan etkiye sahip olduğunda buna“
geri besleme” adı veriliyor.

Harvard-Smithsonian Astrofizik Merkezi’nden astrofizikçi ve yardımcı yazar Marie
Machacek “bu geri beslemenin galaksilerin çok büyümesine engel olduğunu düşünüyoruz”
diyor. “Ama aynı zamanda, bazı yıldızların oluşumundan da sorumlu olabilir ve kara
deliklerin yalnızca yıkıcı değil, yapıcı olduklarını da gösterebilir.”

Araştırmacılar galaktik çarpışmanın kendisinin de, şiddetli fışkırmaları körükleyen
aşırı miktarda yeni madde sağlayarak kara deliği besliyor olabileceğini varsayıyorlar.

Eğer bu olay genç galaksiler için yaygın bir davranışın örneğiyse, astronomların
erken galaktik evrimi daha iyi anlamasına yardımcı olabilir.

Schlegel “kara deliğin davranışı, evren çok daha gençken yaygın olarak meydana gelmiş
olayların yerel bir örneği olabilir” diye ekliyor. “Bu da bu gözlemi muhtemelen 
çok önemli yapıyor.”