# Teleskop Alma Rehberi

- Bağlantı: https://www.uzaydanhaberler.com/2016/11/10/teleskop-alma-rehberi/
- Yayımlanma: 2016-11-10T14:54:58+03:00
- Yazar: Yunus Çetni

[⌊Dünya'nın en zengin insanı dahi olsanız, bir teleskobun sizi götürebileceği mesafeleri
asla aşamassınız⌉⌊Dünya'nın en zengin insanı dahi olsanız, bir teleskobun sizi götürebileceği
mesafeleri asla aşamassınız⌉[

Dünya’nın en zengin insanı dahi olsanız, bir teleskobun sizi götürebileceği mesafeleri
asla aşamassınız

Gökyüzü gözlemlerinde kullanmak adına, hepimizin ihtiyacı olan en uygun teleskobu
bulmak, bazı temel bilgileri edinmekten geçmektedir. Sizlere teleskop alırken ihtiyacınız
olan kriterleri nasıl belirleyeceğinizi “Teleskop Alma Rehberi” altında anlatmak
istedim. Öncelikle teleskop çeşitlerine şöyle kısaca bir bakmakta fayda var.

## _Kaç Çeşit Teleskop Vardır?_

Teleskopları en temel anlamda **optik **bakımdan 3 gruba ayırmaktayız:

**_1-Mercekli Teleskoplar:  _**Objektif yapısı mercekten oluşan teleskop tipidir.
Teleskobun ön bölümündeki açıklığı bir mercek sisteminden oluşur. Işığın mercekten
geçerek kırılmasından sonra göz merceğinde odaklanarak görüntünün elde edilmesi 
sağlanır. En basit teleskopların yapımında öncelikli tercih edilen yöntemdir. Fakat
teleskop çapı büyüdükçe mercek yapısının uygun şartlara getirilmesi uzman bir mühendislik
ve çaba gerektirir.  Bu bakımdan teleskop büyüdükçe maliyeti de katlanarak büyür.

[⌊mercekli-2⌉⌊mercekli-2⌉[

Tripod üzerine yerleştirilmiş, takip mekanizması bulunmayan küçük çaplı mercekli
bir teleskop

**_2-Aynalı Teleskoplar:_**  _Newton Tipi_ olarak da bilinen bu teleskopların çalışma
prensipleri adından da anlaşılacağı üzere ayna sistemleri üzerine kuruludur. Işığın
teleskop açıklığından geçtikten sonra teleskobun içerisindeki farklı ayna sistemleri
aracılığıyla göz merceğine ulaştırılarak odaklanması sonucu görüntü elde edilir.
Gökyüzü gözlemine yeni başlayanların en çok tercih ettiği teleskop tipidir. Taşınabilirliğinin
kolay oluşu, basit ayna sistemlerinden oluştuğu için diğer teleskoplara oranla daha
ucuz oluşu bu isteği arttırmaktadır. Ayrıca _Cassegrain Tipi Aynalı Teleskop _ve
_Coude Tipi Aynalı Teleskop _olmak üzere 2 çeşit daha aynalı teleskop mevcuttur.
Newton’un temel aynalı teleskobunun odak türlerinin geliştirilmiş hali olan bu tipler
daha profesyonel yapıda teleskoplardır.

[⌊Göz merceği açı hareketi yapabilen ve istenilen cismi hedefleyebilen dürbünü bulunan
aynalı teleskop⌉⌊Göz merceği açı hareketi yapabilen ve istenilen cismi hedefleyebilen
dürbünü bulunan aynalı teleskop⌉[

Göz merceği açı hareketi yapabilen, istenilen cismi hedefleyebilen dürbünü bulunan
aynalı bir teleskop

[⌊Ayna ve mercek sistemlerinin bir arada kullanıldığı takip mekanizmalı donanımlı
bir teleskop⌉⌊Ayna ve mercek sistemlerinin bir arada kullanıldığı takip mekanizmalı
donanımlı bir teleskop⌉[

Ayna ve mercek sistemlerinin bir arada kullanıldığı, takip mekanizmalı donanımlı
bir teleskop

 

 

 

 

 

 

 

 

**_3-Mercekli – Aynalı (Katadioptrik) Teleskoplar: _**Mercek sistemleri ile ayna
sistemlerinin bir arada kullanıldığı teleskoplardır. _Schmidt-Cassegrain ve Maksutov-
Cassegrain_ tipi bu teleskoplara iyi birer örnektir. Katadioptrik teleskoplar yaygın
olarak bilimsel gözlem projelerinde kullanılmaktadır.

### Teleskop alırken dikkat edeceğimiz etkenleri şu şekilde sıralayalım;

_1-Kullanım amacı:_ Gezegenler, Ay ve yeryüzü gözlemleri yapılabileceği gibi, galaksi
ve yıldız kümeleri gibi uzak gök cisimleri gözlemi de yapılabilir. Ayrıca dedektör
kullanılarak bilimsel gözlem projesi gibi profesyonel çalışmalar da yürütülmektedir.

_2-Gözlem koşulları: _Bulunduğumuz bölgenin ışık kirliliğinden ne kadar uzakta olduğu,
iklim ve hava koşulları, bölgenin sıcaklık, nem ve basınç değerlerinin uygunluğu
gibi birkaç faktör öne çıkmaktadır.

_3-Taşınabilirliği: _Teleskobun ebatları kullanıcı kolaylığı açısından önemli bir
noktadır.

_4-Teleskop çapı: _Şüphesiz en önemli kriter teleskop çapıdır. Bir teleskobun çapı
ne kadar büyükse o kadar fazla ışık toplar; bu da elde edilmek istenen görüntünün
o denli netleşmesini sağlayacaktır. Çok uzak gök cisimlerinin görüntülerinin elde
edilmesi ancak büyük çaptaki teleskoplarla sağlanabilir.

_5-Odak uzaklığı: _Işığın teleskop içerisinde açıklık ile göz merceği arasında kat
ettiği yol olarak tanımlayabiliriz. Odak uzaklığı büyütme oranına doğrudan etki 
yapar. Ayrıca odak uzaklığının artması gökyüzünde görülen alanın daralmasına sebep
olur. Ancak alanın daralması bakılan bölgedeki ayrıntının artmasını sağlar. **Genelde
yakın gök cisimleri gözlemleri için odak uzunluğu büyük, mercek çapı küçük teleskoplar
kullanılır.**

_6-Büyütme oranı: _Büyütme oranı teleskobun yapısına, kalitesine, gücüne, çapına,
odak uzaklığına ve göz merceğinin boyutuna göre farklılık gösterir. Sanılanın aksine
büyütme oranı ne kadar güçlü ise teleskop o kadar iyi değildir. Büyütme oranı arttıkça
görüntü netliği ve ışığı azalır. Ayrıca gök cisimlerinin maksimum büyütme ile dahi
çok da farklı gözlemlenemeyeceği bir gerçektir. Temel olarak teleskobun çapının 
göz merceğinin çapına oranı olarak hesaplanır.

_7-Ayırma gücü: _Teleskobun noktasal iki ışık kaynağını birbirinden ne kadar iyi
ayırabildiğinin ölçüsüdür. Radyan cinsinden hesaplanan bu değer teleskop çapına 
ve ışığın yapısına bağlıdır. Bu değer ne kadar küçük olursa o kadar iyidir. Bilimsel
çalışmalarda kullanılan profesyonel teleskoplar için son derece önemli bir faktördür.

_8-Odak oranı: _Odak uzaklığından farklı olarak odak oranı; odak uzaklığının mercek
çapına bölünmesiyle elde edilen orandır. Teleskopların üzerlerinde yazan f/5, f/
10 gibi değerler bu tanımı ifade eder. Bir örnek verecek olursak;

Teleskop çapı=R=150 mm

Odak uzaklığı=F=750 mm

olan bir teleskobun odak oranını şu şekilde hesaplamaktayız;

odak oranı=F/R=750/150=5

yani; f/5.

[⌊Farklı boyutlarda ve yapılarda göz merceklerinin kullanımı ile, görüntünün büyüklüğü
ve kalitesi değiştirilebilir ⌉⌊Farklı boyutlarda ve yapılarda göz merceklerinin 
kullanımı ile, görüntünün büyüklüğü ve kalitesi değiştirilebilir ⌉[

Farklı boyutlarda ve yapılarda göz merceklerinin kullanımı ile, görüntünün büyüklüğü
ve kalitesi değiştirilebilir

_9-Göz merceği çapı ve yapısı: _Genelde göz mercekleri teleskoplarının yapılarına
uygun olarak benzer kalite ve ölçülerde dizayn edilirler. Bunun dışında farklı göz
mercekleri kullanmak kullanıcının tercihine göre de farklılık gösterir. Teleskobun
değiştirilebilir bir parçası olan göz merceğinin kalitesini belirlemek bütçenize
kalmışken, mercek çapının küçülmesi görüntünün büyüme oranını arttırır. Birkaç türden
bahsetmek gerekirse Kellner ve RKE tipi gözmercekleri fiyatlarının çok yüksek olmamasına
karşın görüntü kaliteleri hiç fena değildir. Yaygın olarak kullanılan Plossl ve 
Barlow mercek türlerini de hatırlatmakta fayda var.

### _Bunlara Ek Olarak;_

Teleskopların montajı da en az teleskopların kalitesi ve yapıları kadar önemli bir
durumdur. Alacağımız teleskop ayak yapısının yere sağlam olarak basması, titreşime
ya da rüzgar gibi etkenlerden dolayı devrilmelere karşı dayanıklı olması çok önemlidir.
Bunun dışında kısaca değinmek gerekirse teleskopları montaj türlerine göre 2 ana
tipe ayırıyoruz:

_a-Altazimuth (Ufuksal) montaj: _Bu montaj türünde bildiğimiz tripod görevini yapmaktadır.
Yani yatay eksende sağa ve sola, düşey eksende yukarı ve aşağı hareket etmektedir.
Altazimuth montaj rahatlıkla her yöne dönebildiği için daha çok yeryüzü gözlemleri
için uygundur.

_b-Ekvatoryal montaj: _Gökyüzü koordinatlarına göre hareket edebilen montaj türüdür.
Yalnızca bir eksende yapacağımız hareket ile gökyüzündeki cismin rahatlıkla takibi
sağlanabilmektedir. Saat koordinat sistemine göre hareket ediyor olması, Dünya’nın
günlük hareketi sonucu kendi ekseni etrafındaki dönüşünü gözlemlerimize aktarabilmemizi
sağlar.

[⌊Resimde sol tarafta alt azimuth montaj türü teleskop, sağ tarafta ekvatoryal montaj
türü teleskop türüne örnek verilmiştir⌉⌊Resimde sol tarafta alt azimuth montaj türü
teleskop, sağ tarafta ekvatoryal montaj türü teleskop türüne örnek verilmiştir⌉[

Resimde sol tarafta alt azimuth montaj tipi teleskop, sağ tarafta ekvatoryal montaj
tipi teleskop türüne örnek verilmiştir

## Teleskop Çeşitlerinin Avantajları ve Dezavantajları

### Mercekli Teleskopların Avantajları

 * Dizaynı basit olduğu için kullanımı kolay ve güvenlidir
 * Çok az bakım gerektirirler
 * Objektif açıklığı büyük olanlar ay, gezegen ve çift yıldız gözlemi yapmak için
   idealdirler
 * İkinci bir aynaları olmadığı için görüntü kalitesi oldukça iyidir
 * Uzaktaki yeryüzü cisimlerini gözlemlemek için kullanılabilirler
 * Optik tüpe sahip oldukları için hava akımları (türbülans) çok azdır ve bundan
   pek etkilenmezler
 * Renk sapınçlarının giderilmesi akromatik mercekli olanlarda iyi, apokromatik 
   veya fluorit olanlarda ise çok daha iyidir
 * Mercek sistemleri gece boyunca oluşan sıcaklık değişmelerinden daha az etkilenirler

### Mercekli Teleskopların Dezavantajları

 * Tüm teleskop türleri arasında (objektif açıklığı arttıkça) en pahalı olan türdür
 * Mercek çapı büyüdükçe diğer teleskoplara göre çok daha ağırlaşabildiğinden taşıması
   daha zordur
 * Uzaktaki küçük ve sönük gök cisimlerinin (uzak galaksiler gibi) gözlemlenmesine
   çok uygun değildirler
 * Uzun odak uzunluklarına sahip olduklarından astrofotoğrafçılığa uygun değillerdir
 * Renk sapıncından etkilenirler

### Aynalı Teleskopların Avantajları

 * Diğer teleskop türlerine göre fiyatları daha ucuzdur
 * Taşınabilirlikleri kolaydır
 * Renk sapıncı yoktur
 * Ay ve gezegen gözlemleri için uygundurlar
 * Optik sapınçları az olduğu için oldukça parlak bir görüntü verirler
 * Astrofotoğrafçılık için uygundurlar
 * Sönük derin uzay cisimlerini (galaksiler, bulutsular, yıldız kümeleri gibi) gözlemlemek
   için idealdirler

### Aynalı Teleskopların Dezavantajları

 * Diğer teleskop türlerine göre daha hassas oldukları için daha fazla bakım gerektirirler
 * Nesneleri ters olarak gösterdiklerinden yeryüzü gözlemleri için uygun değillerdir
 * Açık optik tüp dizaynına sahip oldukları için hava akımı gibi dış etkenlerden
   daha çok etkilenirler
 * İkincil aynaları olduğu için mercekli teleskoplardan daha fazla ışık kaybına 
   neden olurlar
 * Görüntü kenarlarında bulanıklaşma görülür

### Mercekli-Aynalı (Katadioptrik) Mercekli Teleskopların Avantajları

 * Tüm teleskop türleri arasında en iyi olanlarıdır
 * Diğer teleskop türlerinin dezavantajlarını ortadan kaldırırken avantajlarını 
   birleştirir
 * Derin uzay gözlemi ve astrofotoğrafçılığa uygundurlar
 * Ay, gezegen ve çift yıldız gözlemleri için uygundurlar
 * Geniş açılı keskin görüntüler sunarlar
 * Yeryüzü gözlemi ve fotoğrafçılığı için de uygundurlar
 * Kapalı tüp dizaynları sayesinde hava akımlarına ve diğer dış etkenlere kapalıdırlar
 * Kompakt ve taşınabilirler
 * Odaklama yeteneği en fazla olan türdür
 * Kullanımları kolaydır

### Mercekli-Aynalı (Katadioptrik) Mercekli Teleskopların Dezavantajları

 * Aynı açıklığa sahip aynalı teleskoplara göre daha pahalıdırlar
 * İkinci aynaları nedeniyle, mercekli teleskoplara göre daha fazla ışık kaybına
   neden olurlar

_Son olarak; _teleskopların hareket mekanizmalarından ve gökyüzünde cisim bulmaktan
bahsedelim. En basit yöntem bir tripod üzerine sabitlenmiş, yönü ve kontrolü elle
sağlanan sistemlerdir. Gökyüzünde bakılmak istenilen cisim, teleskop dürbünüyle 
hedeflendikten sonra göz merceğinden bakılarak gözlem gerçekleştirilir. Dünya’nın
kendi ekseni etrafındaki dönme hareketinden dolayı, cismin takibi de yine elle kontrolle
sağlanır. Bunun yanı sıra; hareket etmesi bir kumanda ile sağlanabilen, Dünya’nın
dönme hareketi ile eş zamanlı hareket edebilen teleskoplar da mevcuttur. Gözlemi
gerçekleştirilecek cismin, koordinatlarının teleskoba girilmesiyle hareket eden 
ya da belli başlı cisimleri otomatik olarak teleskop hafızasında bulunduran daha
ileri düzeyde teleskoplar da mevcuttur. Yıldızlar ve yıldız sistemlerinin ne kadar
büyük teleskoplarla bakılırsa bakılsın yine bir nokta kaynak olarak görülebildiklerini,
ancak bize çok yakında bulunan Ay ve bazı gezegenlerin net görüntülerini görebileceğimizi
bilmemiz gerekir.

> ---
> UNUTULMAMALIDIR Kİ; EN İYİ TELESKOP, AMACINA EN İYİ HİZMET EDEN TELESKOPTUR.
> ---

 

astromed.com.tr , rasathane.ankara.edu.tr

 

 
