# Gaia’nın Bir Milyar Yıldızlık İlk Haritası Yayınlandı

- Bağlantı: https://www.uzaydanhaberler.com/2016/09/29/gaianin-bir-milyar-yildizlik-ilk-haritasi-yayinlandi/
- Yayımlanma: 2016-09-29T23:52:56+03:00
- Yazar: Alper Gökce

Fırlatılışı astronomlar arasında büyük beklenti yaratan Avrupa Uzay Ajansı’nın Gaia
uydusu tarafından elde edilen, milyonlarca yıldıza dair tamamen yeni verilerle ilgili
kısa bir tanıtımı ve Samanyolu Galaksisi’ndeki bir milyar yıldızın şu ana kadarki
en hassas 3D haritası yakın zamanda yayınlandı.

[⌊gaia_s_first_sky_map⌉⌊gaia_s_first_sky_map⌉[

Gaia’nın ilk gök haritası. (Görsel: ESA/Gaia/DPAC)

Gaia, Samanyolu’nun etrafındaki bir milyar yıldızı kataloglamak için 2014’ten beri
gökyüzünü tarıyordu. Yayınlanan ilk veriler içerisinde 1.142 milyar yıldızın kesin
konumları ve parlaklıkları ve de iki milyondan fazla yıldızın uzaklıkları ve hareketleri
bulunuyor. 386 tanesi yeni keşfedilen 3,194 değişen yıldızı ve 14 açık yıldız kümesinin
kesin uzaklık ölçümlerini de buna ekleyin.

İlk harita, sonradan birleştirilmiş gibi gösteren çapraz çizgiler içeriyor. Bunlar
Gaia’nın gökyüzünü tarama şeklinin kalıntıları, ve gözlemler devam ettikçe çizgili
desen daha düzgün bir haritaya dönüşecek.

Gaia gökyüzünü tarıyor. (Video: ESA/Gaia/DPAC)

Gaia yıldızların uzaklıklarını ve hareketlerini tek başına hesaplayacak kadar uzun
zamandır gözlem yapmıyor. Ne var ki Gaia yaptığı işteki ilk görev değil. 1989’da
ESA, 188,200 yıldızın uzaklığını yüksek hassasiyetle, 2,5 milyon tanesinin uzaklığını
da düşük hassasiyetle ölçen ve sırasıyla Hipparcos ve Tycho yıldız kataloglarını
oluşturan Hipparcos uzay aracını fırlatmıştı. Bu katalogları Gaia’nın verileriyle
birleştirerek iki milyondan fazla yıldızın hareketlerini ve uzaklıklarını eşsiz 
bir kesinlikle gösteren TGAS (Tycho-Gaia Astrometric Solution) kataloğunu oluşturmuş
olduk. Önümüzdeki yıllarda, daha çok veri elde edildikçe TGAS’ın yerini tamamen 
yeni Gaia kataloğu alacak.

[⌊gaia_gdr1_sky_map_annotated_4k2⌉⌊gaia_gdr1_sky_map_annotated_4k2⌉[

Gaia’nın ilk haritasının açıklamalı versiyonu. (Görsel: ESA / Gaia / DPAC)

## Önceki görevlere göre çok daha fazla bilgi sağlayacak

Gaia’nın ön yayınının sunduğu en önemli gelişmelerden birisi, birlikte oluşmuş ve
kütle çekimiyle bir arada tutulan yüz binlerce genç yıldızın oluşturduğu gruplar,
açık yıldız kümeleri üzerine oldu. Bunların uzaklıklarını belirlemek şu ana kadar
hep sorunlu olmuştu. Örneğin Hipparcos, yalnızca en yakındaki açık kümeyi, Boğa 
Takımyıldızı’nda bulunan Hyades kümesini üç boyutlu olarak haritalama ve 1,600 ışık
yılına kadar uzaklıklardaki 80 açık kümenin de uzaklığını ölçme becerisine sahipti.
Ancak Gaia’nın ilk verileriyle birlikte artık 4,800 ışık yılına kadar uzaklıklarda
bulunan 400 kümedeki yıldızların uzaklık ve hareketlerini ölçmek mümkün. Açık kümelerin
uzaklıklarını kesin olarak bilmek, astronomların kümelerdeki genç yıldızların gerçek
parlaklıklarını daha iyi değerlendirmesini ve parlaklıklarını temel alarak büyüme
ve evrim modellerine oturtmasını sağlıyor. Gaia şimdiden en yakın 14 kümenin kenarlarındaki
bazı yıldızların, kümelerin merkezlerinden şaşırtıcı derecede uzakta bulunduğunu
keşfetti. Bu da kümelerdeki yıldızların Galaksi’nin içerisine doğru dağılmaya başladığı
şeklinde yorumlanıyor.

Gaia tüm bunlarla birlikte galaktik komşularımız Büyük Magellan Bulutu ve Küçük 
Magellan Bulutu galaksilerini de gözlemledi.

![zooming-in](https://www.uzaydanhaberler.com/wp-content/uploads/2016/09/zooming-
in.gif)

Görsel: Brian Resnick/Vox

## Görev devam ettikçe bilgiler çoğalacak

5 yıllık görevinin ilk 14 ayında elde edilenler, Gaia’nın galaksimize dair üretmesi
beklenen çok miktarda yeni bilginin sadece başlangıcını oluşturuyor. Görev en nihayetinde,
tüm zamanların en kapsamlı, detaylı ve isabetli yıldız kataloğunu oluşturacak. Gaia,
gökyüzünü aynı anda tarayan iki teleskoba ve Hubble Uzay Teleskopu’nun bile kıskanacağı
106 CCD’den oluşan 1.5 gigapiksel bir kameraya sahip.

[Yapılan açıklamada](http://www.esa.int/Our_Activities/Space_Science/Gaia/Gaia_s_billion-star_map_hints_at_treasures_to_come)
ESA’nın bilim direktörü Alvaro Gimenez, “Gökyüzünü daha önce hiç elde edilememiş
kesinliklerde haritalayan Gaia astrometrinin ön sıralarında yer alıyor,” diyor.

Gaia’dan elde edilen veriler sadece Samanyolu’nun devasa ve eşi görülmemiş bir 3D
haritasını oluşturmaya yaramayacak, aynı zamanda yeni araştırmalar için de ilham
kaynağı olacak. Örneğin, yıldızların konumlarını, hareketlerini ve diğer fiziksel
özelliklerini bilmek bilim insanlarının Samanyolu Galaksisi’nin tarihini ve yapısını
anlamasına yardımcı olabilir.

Aynı açıklamada, Hollanda Leiden Üniversitesi’nden Gaia konsorsiyumu başkanı Anthony
Brown, Gaia’nın verilerinin “araştırmacıların, yakın çevremiz Güneş Sistemi’nden,
galaktik ve hatta daha büyük, kozmolojik ölçeklere kadar Evren’deki yerimizi incelemesini
sağlayacağını” ekliyor.

Şu ana kadarki en büyük ve iddialı galaksi haritalandırma çabası olsa da, bu görevde
gözlenen muazzam miktarda yıldız, Samanyolu Galaksisi’ndeki tüm yıldızların yalnızca
yüzde birini temsil ediyor.

5 yıllık proje paralaks hatalarını azaltmak için gökyüzünü taramaya devam edecek.
2017’nin sonunda Gaia milyarlarca yıldızın diğer özellikleriyle birlikte sıcaklık
ve kimyasal kompozisyonlarına dair veriler toplamış olacak. Uydu aynı zamanda galaksi
merkezleri, gezegenler ve bunların uyduları gibi diğer cisimlerle birlikte Güneş’in
etrafında dönen 250,000 asteroidi de gözlemleyecek.

Astrofizikçiler ayrıca karanlık maddenin varlığı ve dağılımına dair yeni bilgiler
elde etmeyi bekliyorlar.

Gaia şu anda Dünya’dan 1,5 milyon kilometre uzakta, Lagrange noktası 2 (L2) olarak
adlandırılan bir pozisyonda bulunuyor. Gaia uzay aracı operasyonları yöneticisi 
David Milligan’a göre, “Gaia’nın iticilerini ateşleyerek istenen yönde hareket ettirirken
aynı zamanda kıymetli bilimsel enstrümanları Güneş’ten koruyarak L2 etrafında bir
yörüngeye girmek nispeten karmaşık bir uğraş.”

Bir aracı L2 yörüngesine yerleştirmek kolay bir görev olmasa da, sunduğu koşullar
avantajlı ve gelecekteki araştırma araçları açısından ilgi çeken bir konum.

### Gaia kainatı detaylı haritalayan tek proje değil

Göz kamaştırıcı sonuçlar üreten çok sayıda benzer proje var. Bunlardan bazıları 
şu şekilde:

İlk olarak bilinen evrenin dijitalleştirilmiş bir atlası olan [Sloan Digital Sky Survey III](http://www.sdss.org/press-releases/astronomers-map-a-record-breaking-1-2-million-galaxies-to-study-the-properties-of-dark-energy/)
bulunuyor. [Yakın zamanda yayınlanmış olan tam araştırma](http://www.sdss.org/press-releases/astronomers-map-a-record-breaking-1-2-million-galaxies-to-study-the-properties-of-dark-energy/),
toplamda 1,2 milyon galaksiyi üç boyutlu olarak haritalandırıyor. Bu yalnızca konumlarının
değil, aynı zamanda Yer’e olan uzaklıklarının da gösterildiği anlamına geliyor.

Aşağıda araştırmadan elde edilmiş bir görsel bulunuyor. 48,741 noktadan her birisi
bir galaksiyi temsil ediyor. Her bir galaksi milyarlarca yıldızdan oluşuyor. Bu 
yıldızların her biri de çekim alanlarında adsız gezegenler, asteroidler ve hatta
belki yaşama ev sahipliği yapıyor. Bu görsel gece gökyüzünün yalnızca yirmide birini,
evrene açılan penceredeki iğne deliği kadar bir yeri kapsıyor.

[⌊Daniel Eisenstein, SDSS-III ⌉⌊Daniel Eisenstein, SDSS-III ⌉[

(Görsel: Daniel Eisenstein, SDSS-III)

Ayrıca bir de uzun süredir evrenin en soğuk bölgelerini haritalayan ATLASGAL ([APEX Telescope Large Area Survey of the Galaxy](http://www.eso.org/public/usa/teles-instr/apex/))
var. Şubat ayında Avrupa Güney Gözlemevi (ESO), Güney Yarımküre’den görüldüğü şekliyle
bütün Samanyolu’nun APEX’le elde edilen 187 megapiksellik müthiş bir görselini (
aşağıda) [yayınlamıştı](https://www.eso.org/public/news/eso1606/).

Araştırma neredeyse mutlak sıfır noktasına kadar soğutulmuş bir fotosensöre sahip
özel bir teleskop, APEX’i kullanıyor. Ekstrem soğuk teleskopun gelen kozmik radyasyondan
kaynaklanan en ufak değişiklikleri bile algılamasını sağlıyor.

Geleneksel teleskoplar yalnızca yıldızlar gibi çok sıcak ve parlak cisimleri gözlemleyebilir.
Ama APEX submilimetre aralığında (kızılötesi radyasyon ve radyo dalgaları arasında)
çok daha sönük ışığa duyarlı. Bu APEX’in yıldızların doğduğu karanlık, soğuk kozmik
toz bulutlarını görmesini sağlıyor.

![ESO/APEX/ATLASGAL konsorsiyumu/NASA/GLIMPSE konsorsiyumu/ESA/Planck](https://www.
uzaydanhaberler.com/wp-content/uploads/2016/09/eso1606a-1.jpg)

ESO/APEX/ATLASGAL konsorsiyumu/NASA/GLIMPSE konsorsiyumu/ESA/Planck

 
